Župan is a noble and administrative title used in several states in Central and Southeastern Europe between the 7th century and the 21st century. It was (and in Croatia still is) the leader of the administrative unit župa (or zhupa, županija). The term in turn was adopted by the Hungarians as ispán and spread further.

Property Value
dbo:abstract
  • Ein Gespan [ɡəˈʃpaːn] (slawisch Župan) ist eine Entlehnung aus dem lat. sursum bzw. dem altfranz. suzerain („Oberhoheit, Oberherrschaft, Lehnsherr, Suzerän“) und entstammt dem spätrömischen Rechtssystem.Der Titel wurde vom fränkischen Reich adaptiert und überwiegend im 8. Jahrhundert an lokale mittelalterliche Stammesführer im west- und südslawischen Raum vergeben, mit der Absicht, abwehrbereite Pufferstaaten zwischen dem expandierenden Bulgarenreich und den Franken zu etablieren. Er stellt also eine Erhebung in den Adelsstand (comes als Graf einer Grenzmark) dar. Ihr Herrschaftsgebiet wurde entsprechend als Gespanschaft bezeichnet. Als Župan wurde es in slawische Sprachen assimiliert und diente damit der Legitimation von Herrschaft mit dem Segen der Katholischen Kirche. Es entspricht daher im Prozess der Nationenbildung slawischer Länder dem lateinischen comes im Sinne eines Herzogtums. Später wurden die Gespane zu lokalen Obrigkeiten mit bestimmten Befugnissen in Verwaltung, Militärangelegenheiten und Rechtsprechung (manchmal als „Fürsten“ übersetzt, eigentlich: Richter). In Kroatien gab es das Amt zunächst bis 1918 und es wurde 1991 erneut für den Vorsteher einer kroatischen Gespanschaft eingeführt. Die Oberhäupter der Serben, die im 8. Jahrhundert in Ras residierten, führten damals den Titel Archižupan (im Sinne einer byzantinisch-katholischen Suzeränität) beziehungsweise Großžupan (im Sinne eines Herzogtums). In Serbien findet man den Begriff župan vor allem in Quellen aus dem 11. bis 13. Jahrhundert. In Deutschland waren nach den Eroberungen der slawischen Gebiete die Gaue – beispielsweise Daleminzi (Meißner Gebiet), Nisani (Dresdner Gebiet) – in Supanien (serbisch und kroatisch: županija, deutsch: Gespanschaft) aufgegliedert.Auch das Reich des Samo soll bereits im 6. Jahrhundert diesen Titel getragen haben. Im Ungarischen lautet der entsprechende Ausdruck ispán oder zsupán; in der Neuzeit wurde die Position in főispán (deutsch Obergespan) umbenannt. Bekannt ist der Schweinezüchter Kálmán Zsupán aus der Operette Der Zigeunerbaron. Im Slowenischen versteht man heutzutage, im Gegensatz zu anderen slawischen Sprachen, unter einem Župan den Bürgermeister einer Gemeinde. In der heutigen Slowakei wird der alte Begriff župan manchmal als Alternativbezeichnung für die Vorsteher der (Selbstverwaltungs-Landschaftsverbände; vgl. Verwaltungsgliederung der Slowakei) verwendet. (de)
  • Župan is a noble and administrative title used in several states in Central and Southeastern Europe between the 7th century and the 21st century. It was (and in Croatia still is) the leader of the administrative unit župa (or zhupa, županija). The term in turn was adopted by the Hungarians as ispán and spread further. (en)
  • Lo zupano (in ungherese ispán, in croato župan), anticamente anche giuppano, è un titolo amministrativo che era diffuso durante il Medioevo nell'Europa centrale e balcanica, corrispondente all'italiano gastaldo.Viene anche italianizzato in spano, soprattutto in riferimento a Filippo Buondelmonti degli Scolari, detto appunto Pippo Spano, che divenne ispán nel Regno d'Ungheria, Nel Friuli in passato lo zupano era il capo di un maso. Il termine è tuttora in uso, sia nella forma croata župan sia in quella italiana, per i presidenti delle Regioni della Croazia, anche nella forma femminile zupana. Le regioni croate (županija) sono anche dette in italiano zupanìe, mentre nel significato storico si dice più comunemente che lo zupano amministrava uno zupanato. (it)
  • Un joupan désigne en français un hobereau, chef de certaines collectivités, territoriales ou non, en Europe centrale et balkanique, dans l’histoire de la Bosnie-Herzégovine, de la Bulgarie, de la Croatie, de la Hongrie, de la Macédoine, de la Moldavie, de la Roumanie, de la Serbie, de la Slovaquie et de la Slovénie. En langues slaves le nom est župan ou жупън (župăn), en hongrois ispán, en roumain jupân, en grec γυπανος (gypanos) et en latin comes. Le nom provient du slavon жупынь signifiant « maître d’une terre ». (fr)
  • Een župan (uitspraak: zjoepan) is oorspronkelijk een middeleeuws leider van een stam in de West- en Zuid-Slavische gebieden. Later waren župans heersers over kleine vorstendommen (župa / županija, vgl. gouw) van verschillende stammen, en werden hen bepaalde bevoegdheden toegekend, onder andere militair, en in de rechtspraak, en waren dus eigenlijk vorsten-rechters. De versterkte burcht van een župan werd een grad genoemd. In Servië vinden we de benaming vooral terug in bronnen uit de 11e tot de 13e eeuw, in Kroatië werd de functie tot 1918 vervuld. Ook in Walachije werd de term gebruikt. De term grootžupan (veliki župan) werd gebruikt voor heersers die over een gebied heerste dat verschillende vorstendommen (en župans) verenigde. Deze titel zou overeenkomen met de titel van prins. Deze titel werd onder andere gedragen in Raška, tot grootžupan Stefan Nemanjić de koningstitel aannam in 1217. (nl)
  • Żupan – średniowieczny urzędnik administracji w krajach słowiańskich. Żupan zarządzał w imieniu suwerena obszarem zwanym żupa. Urząd taki istniał również w Polsce, gdzie oznaczał wysokiego rangą dostojnika królewskiego. W pierwotnej formie wyraz ten brzmiał "żpan", z której przekształcił się w używaną do dzisiaj postać "pan". Pokrewnym urzędem w dawnej Polsce był żupnik, którego jednak nie należy mylić z żupanem. (pl)
  • Zupano (em sérvio: жупан; transl.: župan; em grego medieval: ζουπάνος) ou jupano (em latim: iupanus) é um antigo título nobiliárquico, político e administrativo medieval típico dos povos eslavos e da região dos Bálcãs ocidentais (a antiga Iugoslávia). Um zupano era uma espécie de duque ou conde, responsável pelo governo de um território feudal e vassalo a um príncipe ou a um rei. Em algumas vezes, usam-se estes títulos ocidentais análogos (duque, marquês, conde) para designar os zupanos, como traduções não-literais. O território governado por um zupano é chamado de zupania (župa). O termo zupano é comum entre povos eslavos ocidentais (tchecos, polacos, eslovacos) e meridionais (sérvios, croatas, búlgaros) na Idade Média, embora se acredite que seja etimologicamente de origem ávara. A ideia de zupano em geral reunia uma pequena unidade territorial feudal, com algumas aldeias e castelos. Pode ser considerada análoga ao ocidental condado, embora tenha características diferentes, peculiares à estrutura feudal do Leste Europeu. (pt)
  • Жупа́н (праслав. Županъ), у сербов «Великий жупан» — князь или старшина у южных славян, руководитель округа, области (края, страны) государства. (ru)
  • Župan är en historisk slavisk titel för ledaren över en župa, en historisk administrativ enhet som närmast kan översättas som län eller distrikt, och som tidigare användes av slaverna i östra och centrala Europa. En župa bestod oftast av en sammanslutning av flera byar. En stor-župan regerade över flera županer och titeln var föregångare innan titeln kung kom att användas. Titeln användes särskilt av väst- och sydslaver. I modernt kroatiskt och slovenskt språkbruk är župa en ecklesiastisk socken emedan titeln Župan i Kroatien motsvarar titeln landshövding. (sv)
  • Жупа́н (праслов. Županъ) — князь або керманич у південних слов'ян, керівник округу. (uk)
dbo:wikiPageExternalLink
dbo:wikiPageID
  • 4426726 (xsd:integer)
dbo:wikiPageLength
  • 21630 (xsd:integer)
dbo:wikiPageRevisionID
  • 981711119 (xsd:integer)
dbo:wikiPageWikiLink
dbp:wikiPageUsesTemplate
dct:subject
rdf:type
rdfs:comment
  • Župan is a noble and administrative title used in several states in Central and Southeastern Europe between the 7th century and the 21st century. It was (and in Croatia still is) the leader of the administrative unit župa (or zhupa, županija). The term in turn was adopted by the Hungarians as ispán and spread further. (en)
  • Un joupan désigne en français un hobereau, chef de certaines collectivités, territoriales ou non, en Europe centrale et balkanique, dans l’histoire de la Bosnie-Herzégovine, de la Bulgarie, de la Croatie, de la Hongrie, de la Macédoine, de la Moldavie, de la Roumanie, de la Serbie, de la Slovaquie et de la Slovénie. En langues slaves le nom est župan ou жупън (župăn), en hongrois ispán, en roumain jupân, en grec γυπανος (gypanos) et en latin comes. Le nom provient du slavon жупынь signifiant « maître d’une terre ». (fr)
  • Żupan – średniowieczny urzędnik administracji w krajach słowiańskich. Żupan zarządzał w imieniu suwerena obszarem zwanym żupa. Urząd taki istniał również w Polsce, gdzie oznaczał wysokiego rangą dostojnika królewskiego. W pierwotnej formie wyraz ten brzmiał "żpan", z której przekształcił się w używaną do dzisiaj postać "pan". Pokrewnym urzędem w dawnej Polsce był żupnik, którego jednak nie należy mylić z żupanem. (pl)
  • Жупа́н (праслав. Županъ), у сербов «Великий жупан» — князь или старшина у южных славян, руководитель округа, области (края, страны) государства. (ru)
  • Župan är en historisk slavisk titel för ledaren över en župa, en historisk administrativ enhet som närmast kan översättas som län eller distrikt, och som tidigare användes av slaverna i östra och centrala Europa. En župa bestod oftast av en sammanslutning av flera byar. En stor-župan regerade över flera županer och titeln var föregångare innan titeln kung kom att användas. Titeln användes särskilt av väst- och sydslaver. I modernt kroatiskt och slovenskt språkbruk är župa en ecklesiastisk socken emedan titeln Župan i Kroatien motsvarar titeln landshövding. (sv)
  • Жупа́н (праслов. Županъ) — князь або керманич у південних слов'ян, керівник округу. (uk)
  • Ein Gespan [ɡəˈʃpaːn] (slawisch Župan) ist eine Entlehnung aus dem lat. sursum bzw. dem altfranz. suzerain („Oberhoheit, Oberherrschaft, Lehnsherr, Suzerän“) und entstammt dem spätrömischen Rechtssystem.Der Titel wurde vom fränkischen Reich adaptiert und überwiegend im 8. Jahrhundert an lokale mittelalterliche Stammesführer im west- und südslawischen Raum vergeben, mit der Absicht, abwehrbereite Pufferstaaten zwischen dem expandierenden Bulgarenreich und den Franken zu etablieren. Er stellt also eine Erhebung in den Adelsstand (comes als Graf einer Grenzmark) dar. Ihr Herrschaftsgebiet wurde entsprechend als Gespanschaft bezeichnet. (de)
  • Lo zupano (in ungherese ispán, in croato župan), anticamente anche giuppano, è un titolo amministrativo che era diffuso durante il Medioevo nell'Europa centrale e balcanica, corrispondente all'italiano gastaldo.Viene anche italianizzato in spano, soprattutto in riferimento a Filippo Buondelmonti degli Scolari, detto appunto Pippo Spano, che divenne ispán nel Regno d'Ungheria, Nel Friuli in passato lo zupano era il capo di un maso. (it)
  • Een župan (uitspraak: zjoepan) is oorspronkelijk een middeleeuws leider van een stam in de West- en Zuid-Slavische gebieden. Later waren župans heersers over kleine vorstendommen (župa / županija, vgl. gouw) van verschillende stammen, en werden hen bepaalde bevoegdheden toegekend, onder andere militair, en in de rechtspraak, en waren dus eigenlijk vorsten-rechters. De versterkte burcht van een župan werd een grad genoemd. In Servië vinden we de benaming vooral terug in bronnen uit de 11e tot de 13e eeuw, in Kroatië werd de functie tot 1918 vervuld. Ook in Walachije werd de term gebruikt. (nl)
  • Zupano (em sérvio: жупан; transl.: župan; em grego medieval: ζουπάνος) ou jupano (em latim: iupanus) é um antigo título nobiliárquico, político e administrativo medieval típico dos povos eslavos e da região dos Bálcãs ocidentais (a antiga Iugoslávia). Um zupano era uma espécie de duque ou conde, responsável pelo governo de um território feudal e vassalo a um príncipe ou a um rei. Em algumas vezes, usam-se estes títulos ocidentais análogos (duque, marquês, conde) para designar os zupanos, como traduções não-literais. O território governado por um zupano é chamado de zupania (župa). (pt)
rdfs:label
  • Župan (en)
  • Gespan (de)
  • Joupan (fr)
  • Zupano (it)
  • Żupan (urząd) (pl)
  • Župan (nl)
  • Zupano (pt)
  • Жупан (титул) (ru)
  • Župan (sv)
  • Жупан (титул) (uk)
rdfs:seeAlso
owl:differentFrom
owl:sameAs
prov:wasDerivedFrom
foaf:isPrimaryTopicOf
is dbo:child of
is dbo:wikiPageRedirects of
is dbo:wikiPageWikiLink of
is dbp:issue of
is dbp:titleLeader of
is dbp:titles of
is owl:differentFrom of
is foaf:primaryTopic of