| p:abstract
| - Witelo - also known as Erazmus Ciolek Witelo, Witelon, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Vitulon, Erazm Ciołek, (born ca. 1230 probably in the village of Borek in Lower Silesia; died after 1280, before 1314), was a Silesian and Polish friar, theologian and scientist: physicist, natural philosopher, mathematician, precursor of perception psychology. (en)
- Vitellion - dont le nom apparaît sous les différentes formes Erazmus Ciolek Witelo, Witelon, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Erazm Ciołek, (né vers 1230 dans le village de Borek en Basse-Silésie; † après 1280 et avant 1314), est un moine de Silésie qui se consacra particulièrement à la philosophie naturelle. Il est surtout connu par son traité d'optique, De perspectiva. (fr)
- Witelon, także: Witelo, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Erazm Ciołek (ur. ok. 1230 - zm. między 1280 a 1314) – mnich, polski fizyk, matematyk, filozof, twórca podstaw psychologii spostrzegania. Daty urodzin i śmierci nie są pewne: urodził się na Dolnym Śląsku, prawdopodobnie w Legnicy; inne źródła podają, że urodził się w miejscowości Borów lub Borek; będąc synem Polki z rycerskiego rodu i kolonisty z Turyngii, zmarł między 1280 a 1314. Duża rozbieżność dat zgonu wynika prawdopodobnie z faktu, że pod koniec życia jego aktywność naukowa i polityczna nie została udokumentowana, brak o nim wszelkich informacji po roku 1280. Niektórzy historycy identyfikują go z tajemniczym mnichem zmarłym w 1314 we Francji, w Vicogne, w tamtejszym klasztorze norbertanów, co jest raczej mało prawdopodobne. Istnieją przekazy wskazujące, że w 1314 za jego pamięć odprawiono mszę żałobną w katedrze wrocławskiej, której był kanonikiem. Początki swojej edukacji uzyskał w szkole klasztornej w Legnicy. Tam też został zakonnikiem. Następnie kształcił się w Paryżu i we Włoszech, w tym w Padwie (spotkał tam m.in. Rogera Bacona, Tomasza z Akwinu, tłumacza dzieł Arystotelesa i spowiednika papieskiego Wilhelma de Moerbecke . Był on pierwszym szeroko znanym polskim uczonym, piszącym o sobie „in nostra terra, scilicet Polonia” – „z naszej ziemi, to znaczy Polski”, autorem dzieła o optyce i fizjologii widzenia pt. „Perspectivorum libri decem”, którą ukończył ok. 1273, przebywając na dworze papieskim w Viterbo, a opublikowano je po raz pierwszy drukiem w Norymberdze już w 1535. Rozprawa ta była wznawiana jeszcze kilkaset lat po jego śmierci, znał ją m.in. Leonardo da Vinci i Mikołaj Kopernik. Był on dość ściśle związany z Wrocławiem, przebywając w otoczeniu książąt i biskupów wrocławskich oraz będąc przewodnikiem duchowym księcia wrocławskiego Władysława . W warstwie filozoficznej jego dzieła nawiązywały do ożywionej w tym czasie dyskusji pomiędzy systemami św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu, podzielał raczej poglądy św. Augustyna i św. Bonawentury, opierał się potem także na jego teoriach metafizyki światła. Witelon miał bardzo nowatorskie poglądy na temat anatomii oka i fizjologii widzenia. Bywa on uznawany za twórcę podwalin wiedzy psychologiczno-psychiatrycznej i psychopatologicznej. Poza zagadnieniami fizycznymi optyki, w których wzorował się na poglądach arabskiego uczonego al Hazena oraz Roberta Grosseteste z Oksfordu i rozpatrywał np. prostoliniowe rozchodzenie się światła, jego odbijanie, rozpraszanie, załamanie, świetlne zjawiska meteorologiczne, analizował także psychologiczny aspekt spostrzegania. W swoim dziele o optyce, a także we wcześniejszej rozprawie "Tractatus de primaria causa poenitentiae et de natura daemonum" z 1268 r. wskazywał m.in., że złudzenia wzrokowe są wynikiem warunków obserwacji oraz wyobrażeń i sposobu myślenia, pisząc np. że "oko nie otrzymuje żadnej innej informacji poza światłem, barwą i wielkością kątową", a dopiero umysł dokonuje "przetworzenia wrażeń z pomocą przedstawień branych z doświadczenia". Przyczyn złudzeń wzrokowych upatrywał zarówno w warunkach obserwacji, np. słabego oświetlenia jak i w poprzednich doświadczeniach obserwatora. Jedną z jego najbardziej przenikliwych analiz jest przykład "Maura", który "widzi czarnego anioła, podczas gdy dla chrześcijan ma on jasną skórę" natomiast diabeł dla chrześcijan jest czarny, a dla Maurów jasnoskóry. Mimo że Witelon nie negował istnienia demonów, a nawet opisał szczegółowo ich naturę i zachowanie, to niedwuznacznie wskazał, że materialne wyobrażenie demonów może być złudzeniem psychologicznym, mającym swoje uwarunkowania kulturowe, np. związane z samooceną poszczególnych ludów.Po napisaniu "Perspectivorum..." Witelon zajął się działalnością dyplomatyczną: brał udział w Soborze powszechnym w Lyonie w 1274 r., był posłem księcia Henryka IV Probusa do papieża Jana XXI oraz służył czeskiemu księciu Przemysłowi Ottokarowi II. Następnie prawdopodobnie poświęcił się nauczaniu w szkole parafialnej pod wezwaniem św. Piotra i Pawła w Legnicy. Z innych dokonań Witelona należy wspomnieć o upowszechnianiu przez niego dzieł starożytnych uczonych oraz o konstrukcji przyrządów do kreślenia krzywych. Po swym powrocie na Śląsk od 1274 roku był kanonikiem Wrocławskiej kapituły katedralnej z nadanym przez Henryka IV Probusa uposażeniem w postaci podwrocławskiej wsi Żórawina. Postać Witelona była dość tajemnicza, stając się źródłem rozmaitych legend, plotek oraz inspiracji literackich. Łódzki prozaik Witold Jabłoński napisał cykl powieści pt.: Gwiazda Wenus, gwiazda Lucyfer, którego bohaterem jest ten właśnie uczony.W 1430 optykę witelońską na Akademii Krakowskiej wykładał Sędziwój z Czechla. Imieniem Witelona nazwano Wyższą Szkołę Zawodową w Legnicy.W 1935 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna imieniem Witelona nazwała jeden z kraterów na Księżycu, Vitello. (pl)
- Al suo nome è stato titolato il cratere lunare Vitello. (it)
- Erazmus Ciolek Witelo, auch Witelon, Vitellio (* nach 1220 [wahrscheinlich um 1230/35], vermutlich in Borek bei Breslau, Schlesien † um 1280/90 [nach 1275; vor 1314], vermutlich im Kloster Witów in Polen) war ein polnischer Mönch und Naturphilosoph. (de)
|
| rdfs:comment
| - Witelo - also known as Erazmus Ciolek Witelo, Witelon, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Vitulon, Erazm Ciołek, (born ca. 1230 probably in the village of Borek in Lower Silesia; died after 1280, before 1314), was a Silesian and Polish friar, theologian and scientist: physicist, natural philosopher, mathematician, precursor of perception psychology. (en)
- Vitellion - dont le nom apparaît sous les différentes formes Erazmus Ciolek Witelo, Witelon, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Erazm Ciołek, (né vers 1230 dans le village de Borek en Basse-Silésie; � après 1280 et avant 1314), est un moine de Silésie qui se consacra particulièrement � la philosophie naturelle. (fr)
- Witelon, także: Witelo, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Erazm Ciołek (ur. ok. 1230 - zm. (pl)
- Al suo nome è stato titolato il cratere lunare Vitello. (it)
- Erazmus Ciolek Witelo, auch Witelon, Vitellio (* nach 1220 [wahrscheinlich um 1230/35], vermutlich in Borek bei Breslau, Schlesien � um 1280/90 [nach 1275; vor 1314], vermutlich im Kloster Witów in Polen) war ein polnischer Mönch und Naturphilosoph. (de)
|
![[RDF Data]](http://dbpedia.org/statics/sw-cube.png)
