| dbpprop:abstract
|
- Ubykh or Ubyx is a language of the Northwestern Caucasian group, spoken by the Ubykh people up until the early 1990s. The word is derived from /wəbəx/, its name in the Abdzakh Adyghe (Circassian) language. It is known in linguistic literature by many names: variants of Ubykh, such as Ubikh, Ubıh and Oubykh; and Pekhi and its Germanised variant Päkhy.
- Das Ubychische, das zu den nordwestkaukasischen Sprachen gehört, gilt als ausgestorben. Der letzte voll kompetente Sprecher dieser Sprache, Tevfik Esenç, starb 1992 in der Türkei.
- El ubijé era un idioma del grupo de lenguas caucásicas noroccidentales, hablado por los ubijos hasta 1992. La palabra deriva de wəbəx, nombre del ubijé en la lengua adigué abdzakh (circasiano). Se conoce en la literatura linguística por muchos nombres: variantes de ubijé, como ubykh o ubikh, ubıh en y oubykh; y pekhi y su variante germanizada päkhy.
- Ubyh on kaukasialaisten kielten abhaasialais-adygeilaiseen ryhmään kuulunut kuollut kieli. Sitä puhuneet ubyhit asuivat ennen Kaukasian sotaa Mustanmeren itärannikolla lähellä Sotšia. Vuonna 1864 suurin osa ubyheista muutti Turkkiiin. Kaukasiaan jääneet ubyhit sulautuivat adygeihin. Ubyhin kielessä on vain kaksi vokaalifoneemia, mutta peräti 80 konsonanttia. Sanastossa on lainoja adygen kielestä sekä myöhempiä lainoja turkista. 1950-luvulla jäljellä oli muutamia kymmeniä ubyhin puhujia. Kielen viimeinen puhuja Tevfik Esenç kuoli Turkissa 7. lokakuuta 1992.
- L'oubykh (autonyme tʷaχəbza) est une langue caucasienne de la famille des langues abkhazo-adygiennes parlée autrefois en Turquie et en Géorgie. C'est une langue agglutinante comprenant quatre cas. Sa morphologie verbale est étonnamment complexe, d'autant plus que la langue est ergative. Les règles d'accord du verbe prévoient que celui-ci porte la trace du sujet, de l'objet direct, de l'objet indirect et, le cas échéant, du bénéfactif. Ainsi : 3sg-OBJET-DIRECT.2sg-DATIF.1sg. +BÉNÉFACTIF.3sg-SUJET. donner. PRÉSENT. « il donne cela à toi pour moi ». L'oubykh possède 83 consonnes, dont trois ne sont utilisées que dans des mots d'emprunt, et seulement deux voyelles phonologiques. La langue n'a cependant pas les vélaires simples /g/, /k/ ou /k'/, lesquelles sont présentes seulement dans des emprunts à l'abkhaze, au turc ou encore au tcherkesse. L'oubykh, dont Tevfik Esenç (mort à 88 ans) était le dernier locuteur, est de fait une langue morte depuis sa mort en 1992. Aujourd'hui, on ne parle plus cette langue mais il y a des personnes dans quelques villages turcs, qui s'appellent encore oubykh, et leur dialecte tcherkesse – le parler hakuchi qu'ils utilisent actuellement – possède de nombreux traits empruntés à l'oubykh.
- Az ubih nyelv („atwakhöbza”) a kaukázusi nyelvcsalád észak-nyugati ágába tartozó poliszintetikus agglutináló nyelv volt; az utolsó beszélője, Tevfik Esenç 1992-ben hunyt el. A nyelvet Törökországban beszélték az Isztambul melletti Haci Osman faluban; egy évszázada még kb. 50 000 beszélője volt. Írásbeliséggel nem rendelkezett, kihalása előtt Georges Dumézil francia keletkutató jegyezte fel.
- L'Ubykh o Ubyx è una lingua caucasica del ramo nord-occidentale, parlata dal popolo ubykh fino agli inizi degli anni novanta. Il termine deriva da wəbəx, col quale si indica l'ubykh nella lingua adyghe. In letteratura, è conosciuta con nomi diversi, derivanti da diverse lingue: Ubikh, Ubıh e Oubykh; Pekhi (") e nella sua variante germanizzata Päkhy.
- ウビフ語（Ubykh）は北西コーカサス語族（アブハズ・アディゲ諸語）の一つ。
- Het Ubykh of Oebychs, dat naar alle waarschijnlijkheid een Abchazo-Adygeïsche taal was en historisch misschien ook verwant met het Hattisch, was de taal van de Ubykh. Op 7 oktober 1992 overleed de laatste moedertaalspreker, Tevfik Esenç.
- Język ubyski, ubychski lub ubychijski - wymarły język, należący do północno-zachodniokaukaskiej rodziny językowej w skład której wchodziły również języki: abchaski, abazyński, adygejski oraz kabardyjski. Ostatni jego użytkownik, Tevfik Esenç, zmarł 7 października 1992 we śnie.
- O ubykh é uma língua do grupo de línguas caucasianas do noroeste, falado pelo povo Ubykh até 1992. A palavra deriva do nome wəbəx (ubykh) na língua adigué abdzakh (circassiano).
- Убы́хский язы́к — вымерший язык, относящийся к абхазо-адыгской семье. На нём говорили убыхи до начала 1990-х годов. Первоначальная зона распространения убыхского языка — Черноморское побережье Кавказа, в настоящее время русифицированный регион Лазаревского, Центрального и Хостинского районов города Сочи. В 1860-е после окончания Кавказской войны убыхи были выселены правительством России в Турцию, оставшаяся часть смешалась с местным населением, в результате чего язык лишился естественного ареала распространения. Последний известный носитель языка Тевфик Есенч умер в 1992 году в Турции. Убыхский язык известен своей уникальной фонетикой — в нём 84 согласных звука (из которых четыре употреблялись только в заимствованных словах) и лишь два гласных («а» долгая и «а» краткая). Бо́льшее количество согласных звуков наблюдается только в койсанских языках, распространённых в Южной Африке.
- Ubychiska var ett nordvästkaukasiskt språk. Språket dog ut den 7 oktober 1992 då den siste talaren, Tevfik Esenç, avled. Ett utmärkande drag i ubychiskans fonologi är att det bara hade 2 vokaler, men hela 81 konsonanter. Språket studerades bland annat av Georges Dumézil, som även lät spela in åtskilliga ljudupptagningar.
- Ubıhça veya Ubıh dili, Kafkas dillerine bağlı, Kuzeybatı Kafkas dilleri ya da Abhaz-Adige dillerinden biridir. Ekim 1992'de, bu dili konuşan son kişi Tevfik Esenç'in ölmesiyle ölü dillerden biri haline gelmiştir. 'Vıbıh' sözcüğü, Adıgece "Vıb Irmağı aşağısında oturanlar" anlamına gelen "Vıbıyıh" ("Uıbıyıx"-"Убыих") deyiminden gelmiş olmalıdır. Vıbıh dili "Ubih","Ibıh" ya da "Wıbıh", "Vubıh" ya da "Wubıh" gibi değişik biçimlerde de yazılmaktadır. Adıgece özgün telaffuz biçimi "Vıbıh" (Убых) ya da "Wıbıh" olanıdır,diğerleri Rusça telaffuzdan aktarma olanlarıdır. Vıbıh dili, 1864'te Vıbıhların diğer Adıge toplulukları ile birlikte Türkiye'ye sürülmelerinden önce, Çerkesya'nın Karadeniz kıyısında, kuzeyde Şahe (Şex-Шэх) Irmağından güneyde Adler'e değin uzanan bir alanda yayılmış olan ve Adıgecenin Şapsığ-Hak'uç (Хьак1уцу) lehçesinde konuşan Vıbıhlar içinden küçük bir kesim, Fransız Lullié'ye göre, 1846'da sadece 1-2 köy halkı tarafından konuşulmaktaydı (1). Lavrov'a göre de,Vıbıhların bir bölümü,Vıbıhça dışında,Adıge ve Ciget dilini de benimsemişti (2). Bu arada Vıbıhların "Abadzeh" lehçesinde Adıgeceyi konuştukları iddiası da yanlış bir algılama sonucudur,karşılaştırma:Vıbıh-Şapsığ "k'ank'e"-"k'ak'e", Abadzeh "ç'enç'e" (yumurta);Vıbıh-Şapsığ-"ketı",Abadzeh -"çetı" (tavuk);Vıbıh-Şapsığ -"ç'ale",Abadzeh -"ale" (çocuk),Vıbıh-Hak'uç- "çı",Şapsığ-"şı",Abadzeh-"şı" (at),vb. Ayrıca Karadeniz kıyısında yan yana oturan Vıbıh,Hak'uç ve Şapsığlar ile daha doğuda,iç kısımda oturan Abadzehler arasında geçilmesi zor sıradağlar engeli bulunuyordu.1864'te Osmanlı Türkiyesi'ne yapılan göçler sonucu,Vıbıhların bir bölümü,diğer Adıgelerle birlikte,Kuzey Anadolu ve Balkan topraklarına yerleştirildi. Vıbıh ve diğer Adıgelerden boşaltılan yerler ise,gerilla tipi direnişlerin temizlenmesinden,yani 1880 yılından sonra Rus yerleşimine tahsis edildi (3). Balkanlar'a yerleştirilen Vıbıhların tamamı,1878 Berlin Antlaşması gereğince,diğer Çerkeslerle birlikte,Osmanlı Asyası ve Afrikası topraklarına transfer edildiler. Vıbıh dilini konuşmakta olan küçük kalıntı gruplar da şimdiki Kocaeli'nin Maşukiye köyü ile Sakarya ilinin Sapanca ilçesinin Kırkpınar ve Yanık köylerine,ayrıca ve daha fazla sayıda olmak üzere Manyas'ta yerel halkın Boğaz,Adıgelerin Psışha (Псышъхьа) dedikleri Kocaçay Irmağı vadisi boyunca yukarı doğru sıralanan Hacıyakup (hepsi Vıbıh),Işıklar (birkaç hanesi Vıbıh),Değirmenboğazı (hepsi Vıbıh idi),Darıca (200 hane içinde en son 20 hanesi Vıbıh kalmıştı) ve Hacıosman köylerine yerleştiler. Vıbıhça en son Hacıosman köyü yaşlıları arasında konuşuluyor,diğer köylerin yaşlıları arasında biliniyor,ama artık konuşulmuyordu. Hacıosman köyünden olup Vıbıh dilini konuşan son birey olarak kabul edilen Tevfik Esenç'in 8 Ekim 1992'de ölmesiyle de,Vıbıh dili ölü diller arasında sayılmaya başlandı. Vıbıhların tamamı Adigece,azı da Adigece ile birlikte Vıbıhça konuşuyordu. Kafkasya'da iken üç dil (Adige,Vıbıh ve Ciget dili) konuşan Vıbıhlar da vardı. Bugün sadece Adigece konuşmakta olan Vıbıhlar diğer Adıgelerle karışık ya da yan yana yaşamaktadırlar (Sakarya,Balıkesir,Bilecik,Sinop,Samsun,K. Maraş ve birçok ilde).1864'te Orta Laba Irmağı soluna yerleştirilen ya da saklandıkları dağlardan sağ kurtulup Kuban Irmağı boylarına yerleşmiş olan Vıbıhların çoğu,daha sonraları,Rus yönetiminin baskıları sonucu,özellikle 1878 yılından sonra,diğer Adigelerle birlikte Türkiye'ye göç etmişler,böyece Kafkasya'da artık bir Vıbıh yerleşimi kalmamış,Kafkasya'da kalmış Vıbıh sayısı 1880'de 80'e düşmüş,bu Vıbıh kalıntıları da,oralardaki Şapsığ ve diğer Adıgelere karışmışlardır (Örneğin İlk Adigey Cumhuriyeti Devlet Başkanı Aslan Carıme Vıbıh asıllıdır). Vıbıhlar,kendilerine "Peh'ı" ("Пэхы"-Pexı-Kıyılı) ya da (T'ah'e-"Tvaxe"-"Т1ахэ"- /tʷaχə/) adını veriyor,dillerine de,"Karadeniz kıyısında oturanların dili anlamında" "Pexıbze" ya da "T'ah'ebze" diyorlardı. "Bze",Vıbıh ve Adıge dillerinde "dil,lisan" demektir. Vıbıh dili üzerine A. Dirr,Fransız Georges Dumézil,Macar J. Mészaros,Norveçli Hans Vogt ve Türkiye'den de Sumru Özsoy gibi akademisyenler çalışmalarda bulunmuşlardır (4). Vıbıh dilinin Abhaz-Adıge dil grupu içindeki konumu halen araştırılmaktadır (5). Vıbıhçanın Adigece ya da Türkçe tarafından asimile ediliş sürecine ilişkin daha çok bilgi için tıklayın-Ölü dil. Kaynaklar: 1. Prof. Dr. Sumru Özsoy,Nart dergisi,50. sayı eki,Ankara,2006,s.44. 2.L. İ. Lavrov,Vubıkhlar Hakkında Etnografik Bir Araştırma,Kafkasya Gerçeği Der. ,sayı 8,Samsun,1992,s.47. 3. Jineps gazetesi,Eylül 2006 Ek-1,Şubat 2007. 4. Nart dergisi,sayı 50 eki. 5. Dr. Vuçujıko Zek'oğ,Marje dergisi,tantım sayısı,s.37-38;Nart dergisi,sayı 8,s.13.
- 尤比克语是西北高加索语支的一個語言，直到1990年代早期為止，一直都為尤比克族人使用。 尤比克這個詞來自/wəbəx/這個詞，也就是它在阿迪格語阿布扎克方言(Abdzakh)裡的名稱。在語言學界的文獻它有著不同的名稱：尤比克語的名稱的變體，如Ubikh、Ubıh與Oubykh等皆曾見諸文獻；而Pekhi 與其德語化的變體Päkhy亦曾出現於文獻當中。
|
| rdfs:comment
|
- Ubykh or Ubyx is a language of the Northwestern Caucasian group, spoken by the Ubykh people up until the early 1990s. The word is derived from /wəbəx/, its name in the Abdzakh Adyghe (Circassian) language. It is known in linguistic literature by many names: variants of Ubykh, such as Ubikh, Ubıh and Oubykh; and Pekhi and its Germanised variant Päkhy.
- Das Ubychische, das zu den nordwestkaukasischen Sprachen gehört, gilt als ausgestorben. Der letzte voll kompetente Sprecher dieser Sprache, Tevfik Esenç, starb 1992 in der Türkei.
- El ubijé era un idioma del grupo de lenguas caucásicas noroccidentales, hablado por los ubijos hasta 1992. La palabra deriva de wəbəx, nombre del ubijé en la lengua adigué abdzakh (circasiano). Se conoce en la literatura linguística por muchos nombres: variantes de ubijé, como ubykh o ubikh, ubıh en y oubykh; y pekhi y su variante germanizada päkhy.
- Ubyh on kaukasialaisten kielten abhaasialais-adygeilaiseen ryhmään kuulunut kuollut kieli. Sitä puhuneet ubyhit asuivat ennen Kaukasian sotaa Mustanmeren itärannikolla lähellä Sotšia. Vuonna 1864 suurin osa ubyheista muutti Turkkiiin. Kaukasiaan jääneet ubyhit sulautuivat adygeihin. Ubyhin kielessä on vain kaksi vokaalifoneemia, mutta peräti 80 konsonanttia. Sanastossa on lainoja adygen kielestä sekä myöhempiä lainoja turkista.
- L'oubykh (autonyme tʷaχəbza) est une langue caucasienne de la famille des langues abkhazo-adygiennes parlée autrefois en Turquie et en Géorgie. C'est une langue agglutinante comprenant quatre cas. Sa morphologie verbale est étonnamment complexe, d'autant plus que la langue est ergative. Les règles d'accord du verbe prévoient que celui-ci porte la trace du sujet, de l'objet direct, de l'objet indirect et, le cas échéant, du bénéfactif. Ainsi : 3sg-OBJET-DIRECT.2sg-DATIF.1sg.
- Az ubih nyelv („atwakhöbza”) a kaukázusi nyelvcsalád észak-nyugati ágába tartozó poliszintetikus agglutináló nyelv volt; az utolsó beszélője, Tevfik Esenç 1992-ben hunyt el. A nyelvet Törökországban beszélték az Isztambul melletti Haci Osman faluban; egy évszázada még kb. 50 000 beszélője volt. Írásbeliséggel nem rendelkezett, kihalása előtt Georges Dumézil francia keletkutató jegyezte fel.
- L'Ubykh o Ubyx è una lingua caucasica del ramo nord-occidentale, parlata dal popolo ubykh fino agli inizi degli anni novanta. Il termine deriva da wəbəx, col quale si indica l'ubykh nella lingua adyghe. In letteratura, è conosciuta con nomi diversi, derivanti da diverse lingue: Ubikh, Ubıh e Oubykh; Pekhi (") e nella sua variante germanizzata Päkhy.
- ウビフ語（Ubykh）は北西コーカサス語族（アブハズ・アディゲ諸語）の一つ。
- Het Ubykh of Oebychs, dat naar alle waarschijnlijkheid een Abchazo-Adygeïsche taal was en historisch misschien ook verwant met het Hattisch, was de taal van de Ubykh. Op 7 oktober 1992 overleed de laatste moedertaalspreker, Tevfik Esenç.
- Język ubyski, ubychski lub ubychijski - wymarły język, należący do północno-zachodniokaukaskiej rodziny językowej w skład której wchodziły również języki: abchaski, abazyński, adygejski oraz kabardyjski. Ostatni jego użytkownik, Tevfik Esenç, zmarł 7 października 1992 we śnie.
- O ubykh é uma língua do grupo de línguas caucasianas do noroeste, falado pelo povo Ubykh até 1992. A palavra deriva do nome wəbəx (ubykh) na língua adigué abdzakh (circassiano).
- Убы́хский язы́к — вымерший язык, относящийся к абхазо-адыгской семье. На нём говорили убыхи до начала 1990-х годов.
- Ubychiska var ett nordvästkaukasiskt språk. Språket dog ut den 7 oktober 1992 då den siste talaren, Tevfik Esenç, avled. Ett utmärkande drag i ubychiskans fonologi är att det bara hade 2 vokaler, men hela 81 konsonanter. Språket studerades bland annat av Georges Dumézil, som även lät spela in åtskilliga ljudupptagningar.
- Ubıhça veya Ubıh dili, Kafkas dillerine bağlı, Kuzeybatı Kafkas dilleri ya da Abhaz-Adige dillerinden biridir. Ekim 1992'de, bu dili konuşan son kişi Tevfik Esenç'in ölmesiyle ölü dillerden biri haline gelmiştir. 'Vıbıh' sözcüğü, Adıgece "Vıb Irmağı aşağısında oturanlar" anlamına gelen "Vıbıyıh" ("Uıbıyıx"-"Убыих") deyiminden gelmiş olmalıdır.
- 尤比克语是西北高加索语支的一個語言，直到1990年代早期為止，一直都為尤比克族人使用。 尤比克這個詞來自/wəbəx/這個詞，也就是它在阿迪格語阿布扎克方言(Abdzakh)裡的名稱。在語言學界的文獻它有著不同的名稱：尤比克語的名稱的變體，如Ubikh、Ubıh與Oubykh等皆曾見諸文獻；而Pekhi 與其德語化的變體Päkhy亦曾出現於文獻當中。
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
