In philosophy, the adjective transcendental and the noun transcendence convey three different but related primary meanings, all of them derived from the word's literal meaning, of climbing or going beyond: one sense that originated in Ancient philosophy, one in Medieval philosophy, and one in modern philosophy.

PropertyValue
dbpprop:abstract
  • In philosophy, the adjective transcendental and the noun transcendence convey three different but related primary meanings, all of them derived from the word's literal meaning, of climbing or going beyond: one sense that originated in Ancient philosophy, one in Medieval philosophy, and one in modern philosophy.
  • Transzendenz (von lat. transcendere „übersteigen“) bedeutet Überschreiten von Grenzen des Verhaltens, Erlebens und Bewusstseins, sowie das Sichbefinden jenseits dieser Grenzen.
  • Transcendence (z lat. transcendó, překračuji, přesahuji) označuje skutečnost přesahování, překračování, často ve smyslu jakéhosi nadhledu či větší obecnosti. Opak je imanence. V teologii a ve filosofii může transcendence znamenat všechno to, co přesahuje smyslovou skutečnost. Tak je v křesťanství Bůh transcendentní, protože není součástí světa, ale jeho původcem, který každou skutečnost přesahuje. V matematice transcendentní funkce „přesahuje“ oblast algebraických funkcí, kterou nelze vyjádřit polynomem. Podobně transcendentní číslo „přesahuje“ oblast kořenů rovnic s racionálními koeficienty. Transcendentální filosofie Immanuela Kanta opouští oblast zkoumání obsahů vědění a věnuje se jeho obecným podmínkám. Transcendentálie čili „přesažné pojmy“ jsou ve scholastické filosofii označení, která přesahují hranice kategorií – například „jedno“, „dobré“, „pravdivé“, případně i „krásné“ a podobně.
  • La trascendencia se refiere a ir más allá de algún límite. También llamada dimensión trascendental. Generalmente el límite es el espacio-tiempo, lo que solemos considerar como mundo o universo físico. Trascendencia entonces adquiere el sentido de ir allende de lo natural tanto en el conocimiento como en la vida de una persona, alma e inmortalidad; o de una institución que pretende tener un carácter sempiterno, como una ciudad, civilización, cultura. Adquiere entonces un carácter de finalidad que ha de cumplirse como "lo más importante", "lo esencial", por lo que se convierte en el fundamento de la acción y el sentido de todo lo que se hace. Esto es de especial relevancia respecto a la creencia en la inmortalidad del alma y en un Juicio Final, en definitiva en la creencia en Dios, que se convierte así en el objeto fundamental de la dimensión de lo trascendente. En matemáticas, trascendente tiene un significado especial.
  • Transsendenssi eli transsendentaalisuus on filosofiassa käsite, jolla tarkoitetaan yleensä havaintokokemuksen ulkopuolelle jääviä ilmiöitä, joista ei voida saada järkitietoa. Tällainen ilmiö on transsendentti eli transsendentaali: käsityskyvyn ylittävä mysteeri. Immanuel Kantin kehittelemä transsendentaalinen idealismi tekee eron yksilön kokemuksen ja olioiden sinänsä välille. Sen mukaan voimme tietää vain, millainen on oma kokemuksemme jostakin asiasta, emme, millainen tuo asia todellisuudessa on.
  • Le terme transcendance (du latin transcendens; de transcendere, franchir, surpasser) a plusieurs significations, groupées autour de l'idée de dépassement ou de franchissement.
  • A transzcendencia egy többféleképpen meghatározott filozófiai és teológiai fogalom. A szó a latin transcendo (’átlépek’) igéből származik, és olyan valóságra utal, amelynek megismeréséhez az embernek át kell lépnie köznapi értelemben vett határait. Hasonló értelemben használatos az ugyancsak tág jelentéskörrel bíró „természetfölötti” szó is. A vallásos szóhasználatban a transzcendencia kifejezéssel elsődleges értelemben a teremtetlen létezőre, vagyis Istenre szokás utalni. Ugyanakkor a két szó tartalma közé mégsem lehet egyenlőségjelet tenni: a transzcendencia fogalomkörébe tartoznak mindazon tartalmak (értve ezalatt személyeket és állapotokat egyaránt), amelyek megközelítésére az emberi megismerés biológiailag is leírható és értelmezhető eszközei alkalmatlanok.
  • Il termine trascendenza - antitetico al concetto di immanenza - deriva dal latino ("trans" + "ascendere"= salire al di là) e indica in filosofia e teologia il carattere di una realtà concepita come ulteriore, "al di là" rispetto a questo mondo, a cui pertanto si contrappone in una visione dualistica.
  • Transcendentie betekent letterlijk "het voorbij-schrijden", en slaat op het "boven iets staan". Zoals een goede leraar boven zijn leerstof staat, en er van buitenaf naar kan kijken, zo staat een transcendente God boven en buiten zijn schepping, en kan die als object beschouwen en behandelen. Het tegengestelde is immanentie, het "aanwezig zijn in". Met Transcenderen wordt het overschrijden van de grens van de gewone vorm van waarnemen of bewustzijn bedoeld. Trancenderen berust op de veronderstelling dat men behalve de fysieke "buitenkant" van dingen, ook een diepere "binnenkant" op kan merken. Transcendentie zou daarom verder gaan dan empirie. Hierdoor zou men in staat zijn beter de allerdiepste kern van dingen en van zichzelf te leren kennen. Transcenderen wordt verondersteld mogelijk te zijn op vele manieren en op alle mogelijke niveaus. Diepere verklaringen zijn ook binnen de verbale wereld van het denken en de logica mogelijk, zoals in de wetenschap. Transcendentie gaat er echter vanuit dat door beproefde technieken zoals yoga en meditatie (maar ook middels muziek of andere middelen) het mogelijk is nog dieper te transcenderen en door te dringen in het denken op zich, om tenslotte ook dit te overschrijden naar dieper bewustzijn. Deze technieken worden vaak onder begeleiding van een "leraar" toegepast, om verwarring bij het verlaten van het gewone denkpad te voorkomen. Door het transcenderen zou men zich van het transcendente bewust worden, het ervaren en tot het besef komen dat de uiterlijke wereld zoals deze zich aan ons voordoet niet de enige waarheid is, maar dat er een diepere werkelijkheid aan ten grondslag ligt, die tevens de basis vormt van het zelf.
  • Transcendent er et filosofisk begrep om noe som ligger utenfor eller over den menneskelige grensen for personlig forståelse. Det ligger utenfor vår sanseverden, og kan ikke erfares oppleves eller registreres. Er også nært beslektet med teisme. Det motsatte er immanent. Dette begrepet ble brukt blant annet av filosofen Immanuel Kant.
  • Transcendencja (z łac. transcendens - przekraczający) - filozoficzny termin mający wiele różnych, lecz spokrewnionych znaczeń; m. in. :"istnienie na zewnątrz, poza (ponad) czymś, w szczególności: istnienie przedmiotu poznania poza umysłem poznającym, bądź bytu absolutnego poza rzeczywistością poznającego". Określenie wywodzące się z kultury rzymskohellenistycznej z biegiem czasu wyewoluowało do kultury judeochrześcijańskiej, później zostało spopularyzowane w innym znaczeniu przez Immanuela Kanta w jego filozofii. Transcendencja stała się również słowem-kluczem do zrozumienia tradycji i rytuałów szamańskich ludów eurazjatyckich. Transcendentny to inaczej wymykający się zwykłemu ludzkiemu doświadczeniu, wykraczający poza zasięg ludzkiego poznania przy pomocy podstawowych pięciu zmysłów; niepoznawalny przy użyciu dostępnych środków naukowych. Transcendentalny - dotyczący apriorycznych form poznania, teoretycznie wykraczających poza przedmiot i treść poznania, a odnoszący się do warunków poznania pełnej rzeczywistości poznawczej tzn. prawdy absolutnej pojmowanej uniwersalnie przez wszystkie podmioty poznawcze. Innymi słowy, taka forma poznania otaczającej rzeczywistości, by każdy bez względu na jego umiejscowienie w niej, mógł stwierdzić jednoznaczność poznawczą, czyli prawdę - uniwersalną dla wszystkich istot poznawczych we wszechświecie.
  • A transcendência é um termo que na Filosofia pode conduzir a três diferentes, porém relacionados, significados, todos eles originaram-se da raiz latina "ascender" ou indo além, sendo, um significado originado na filosofia antiga, outra na filosofia medieval, e a última na filosofia moderna.
  • Termenul transcendenţă se referă la ceea ce se află dincolo de orice domeniu dat, de lumea materială.
  • Трансценде́нция (существительное) и Трансценде́нтный (прилагательное) (от лат. transcendo — переступать) — философский термин, характеризующий недоступное опытному (не только индивидуально и в настоящее время, а вообще) познанию, не основанное на опыте. Наряду с термином трансцендентальный употреблялся в философии Канта, в частности, для обозначения таких понятий, как Бог, душа и другие. Противоположность — имманентный.
  • Transcendental, i filosofi egenskaper bortom tingens kategorier (ex. godhet och skönhet). Jämför transcendent.
dbpprop:hasPhotoCollection
dbpprop:pp
  • 129-30
dbpprop:reference
dbpprop:seeProperty
  • Transcendental arguments
  • Transcendental idealism
dbpprop:wikiPageUsesTemplate
rdfs:comment
  • In philosophy, the adjective transcendental and the noun transcendence convey three different but related primary meanings, all of them derived from the word's literal meaning, of climbing or going beyond: one sense that originated in Ancient philosophy, one in Medieval philosophy, and one in modern philosophy.
  • Transzendenz (von lat. transcendere „übersteigen“) bedeutet Überschreiten von Grenzen des Verhaltens, Erlebens und Bewusstseins, sowie das Sichbefinden jenseits dieser Grenzen.
  • Transcendence (z lat. transcendó, překračuji, přesahuji) označuje skutečnost přesahování, překračování, často ve smyslu jakéhosi nadhledu či větší obecnosti. Opak je imanence. V teologii a ve filosofii může transcendence znamenat všechno to, co přesahuje smyslovou skutečnost. Tak je v křesťanství Bůh transcendentní, protože není součástí světa, ale jeho původcem, který každou skutečnost přesahuje.
  • La trascendencia se refiere a ir más allá de algún límite. También llamada dimensión trascendental. Generalmente el límite es el espacio-tiempo, lo que solemos considerar como mundo o universo físico. Trascendencia entonces adquiere el sentido de ir allende de lo natural tanto en el conocimiento como en la vida de una persona, alma e inmortalidad; o de una institución que pretende tener un carácter sempiterno, como una ciudad, civilización, cultura.
  • Transsendenssi eli transsendentaalisuus on filosofiassa käsite, jolla tarkoitetaan yleensä havaintokokemuksen ulkopuolelle jääviä ilmiöitä, joista ei voida saada järkitietoa. Tällainen ilmiö on transsendentti eli transsendentaali: käsityskyvyn ylittävä mysteeri. Immanuel Kantin kehittelemä transsendentaalinen idealismi tekee eron yksilön kokemuksen ja olioiden sinänsä välille.
  • Le terme transcendance (du latin transcendens; de transcendere, franchir, surpasser) a plusieurs significations, groupées autour de l'idée de dépassement ou de franchissement.
  • A transzcendencia egy többféleképpen meghatározott filozófiai és teológiai fogalom. A szó a latin transcendo (’átlépek’) igéből származik, és olyan valóságra utal, amelynek megismeréséhez az embernek át kell lépnie köznapi értelemben vett határait. Hasonló értelemben használatos az ugyancsak tág jelentéskörrel bíró „természetfölötti” szó is.
  • Il termine trascendenza - antitetico al concetto di immanenza - deriva dal latino ("trans" + "ascendere"= salire al di là) e indica in filosofia e teologia il carattere di una realtà concepita come ulteriore, "al di là" rispetto a questo mondo, a cui pertanto si contrappone in una visione dualistica.
  • Transcendentie betekent letterlijk "het voorbij-schrijden", en slaat op het "boven iets staan". Zoals een goede leraar boven zijn leerstof staat, en er van buitenaf naar kan kijken, zo staat een transcendente God boven en buiten zijn schepping, en kan die als object beschouwen en behandelen. Het tegengestelde is immanentie, het "aanwezig zijn in". Met Transcenderen wordt het overschrijden van de grens van de gewone vorm van waarnemen of bewustzijn bedoeld.
  • Transcendent er et filosofisk begrep om noe som ligger utenfor eller over den menneskelige grensen for personlig forståelse. Det ligger utenfor vår sanseverden, og kan ikke erfares oppleves eller registreres. Er også nært beslektet med teisme. Det motsatte er immanent. Dette begrepet ble brukt blant annet av filosofen Immanuel Kant.
  • Transcendencja (z łac. transcendens - przekraczający) - filozoficzny termin mający wiele różnych, lecz spokrewnionych znaczeń; m. in. :"istnienie na zewnątrz, poza (ponad) czymś, w szczególności: istnienie przedmiotu poznania poza umysłem poznającym, bądź bytu absolutnego poza rzeczywistością poznającego".
  • A transcendência é um termo que na Filosofia pode conduzir a três diferentes, porém relacionados, significados, todos eles originaram-se da raiz latina "ascender" ou indo além, sendo, um significado originado na filosofia antiga, outra na filosofia medieval, e a última na filosofia moderna.
  • Termenul transcendenţă se referă la ceea ce se află dincolo de orice domeniu dat, de lumea materială.
  • Трансценде́нция (существительное) и Трансценде́нтный (прилагательное) (от лат. transcendo — переступать) — философский термин, характеризующий недоступное опытному (не только индивидуально и в настоящее время, а вообще) познанию, не основанное на опыте.
  • Transcendental, i filosofi egenskaper bortom tingens kategorier (ex. godhet och skönhet). Jämför transcendent.
rdfs:label
  • Transcendence (philosophy)
  • Transzendenz
  • Transcendence
  • Trascendencia
  • Transsendenssi
  • Transcendance
  • Transzcendencia
  • Trascendenza
  • Transcendentie
  • Transcendent (filosofi)
  • Transcendencja (filozofia)
  • Transcendência (filosofia)
  • Transcendenţă
  • Трансцендентность
  • Transcendental
owl:sameAs
skos:subject
foaf:page
is dbpprop:disambiguates of