The runic alphabets are a set of related alphabets using letters known as runes to write various Germanic languages prior to the adoption of the Latin alphabet and for specialized purposes thereafter. The Scandinavian variants are also known as futhark; the Anglo-Saxon variant is futhorc (due to sound changes undergone in Old English by the same six letters). Runology is the study of the runic alphabets, runic inscriptions, runestones, and their history.

PropertyValue
dbpprop:abstract
  • The runic alphabets are a set of related alphabets using letters known as runes to write various Germanic languages prior to the adoption of the Latin alphabet and for specialized purposes thereafter. The Scandinavian variants are also known as futhark; the Anglo-Saxon variant is futhorc (due to sound changes undergone in Old English by the same six letters). Runology is the study of the runic alphabets, runic inscriptions, runestones, and their history. Runology forms a specialized branch of Germanic linguistics. The earliest runic inscriptions date from around 150 AD, and the alphabet was generally replaced by the Latin alphabet along with Christianization by around 700 AD in central Europe and by around 1100 AD in Scandinavia; however, the use of runes persisted for specialized purposes in Scandinavia, longest in rural Sweden until the early twentieth century (used mainly for decoration as runes in Dalarna and on Runic calendars). The three best-known runic alphabets are the Elder Futhark (around 150 to 800 AD), the Old English Futhorc (400 to 1100 AD), and the Younger Futhark (800–1100). The Younger Futhark is further divided into the long-branch runes (also called Danish, although they were also used in Norway and Sweden), short-twig or Rök runes (also called Swedish-Norwegian, although they were also used in Denmark), and the Hälsinge runes. The Younger Futhark developed further into the Marcomannic runes, the Medieval runes (1100 AD to 1500 AD), and the Dalecarlian runes (around 1500 to 1800 AD). The origins of the runic alphabet are uncertain. Many characters of the Elder Futhark bear a close resemblance to characters from the Latin alphabet. Other candidates are the 5th to 1st century BC Northern Italic alphabets: Lepontic, Rhaetic and Venetic, all of which are closely related to each other and descend from the Old Italic alphabet.
  • Runen sind die ältesten Schriftzeichen der Germanen. Sie waren vor allem vom 2. bis zum 12. Jahrhundert für geritzte und gravierte Inschriften auf Gegenständen und auf Steindenkmälern in Gebrauch. Ihre Verbreitung zeigt von Anfang an einen deutlichen Schwerpunkt in Südskandinavien. In allen anderen Siedlungsräumen germanischsprachiger Völker ist nur eine dünne Streuüberlieferung zu finden, die außerdem mit dem jeweiligen Einzug des Christentums zu ihrem Ende kommt. Die nominelle Christianisierung Nordeuropas hatte grundsätzlich den Wechsel zur lateinischen Schrift zur Folge. Die Verwendung von Runen endete mithin in Mitteleuropa vor 700 n. Chr. und in England im 10. Jahrhundert. Nur in den nordischen Ländern hielt sich der Gebrauch der Runenschrift deutlich länger, nämlich bis in das 15. Jahrhundert hinein (die Runeninschriften in der Landschaft Dalarna in Mittelschweden, die bis in das 19. Jahrhundert reichen, entstammen einer gelehrten Tradition und können nicht für eine lebendige Tradition zeugen). Der weitaus größte Teil der etwa 6900 erhaltenen Runeninschriften stammt aus dem Skandinavien der Wikingerzeit. Die ältesten Inschriften datieren aus dem 2. Jahrhundert und stammen aus Moorfunden in Schleswig, in Jütland und Fünen in Dänemark sowie in Südschweden. Als älteste Runeninschrift gilt derzeit der Name harja auf dem Kamm von Vimose, der in die Zeit 150–200 datiert wird. Älter ist zwar die Fibel von Meldorf (Schleswig-Holstein) von etwa 50–100 n. Chr. , doch besteht die vierbuchstabige Inschrift nicht sicher aus Runen (lateinisch?); ihre Lesung ist deshalb umstritten, könnte aber eine Vorstufe der Runen sein. Etwas jünger ist die auf einer eisernen Speerspitze eingeritzte Bezeichnung raunijaR (der Stamm raun- = „versuchen, erproben“). Die Spitze wurde in einem Grab aus der Zeit um 200 n. Ch. in Øvre Stabu Norwegen gefunden. Die Verwendung der Schrift war vor der Christianisierung in den germanischen Kulturen, die Runen gebrauchten, nicht tief verwurzelt; Schriftkulturen waren sie allenfalls ansatzweise. Schrift- und lesekundig war nur eine kleine Elite von Schreibern. Die Runenschrift entwickelte sich daher auch später nie zu einer Buch- und Urkundenschrift und erfasste niemals so weite Bereiche der Alltagskommunikation und des kollektiven Gedächtnisses wie die lateinische Schrift in Antike und Mittelalter. Literatur, Liturgie, Geschichte und Recht wurden zunächst mündlich, später lateinschriftlich überliefert. Runen wurden vor allem für Inschriften zum Gedenken an Verstorbene oder an besondere Ereignisse, zur Weihe oder zum Verschenken von Gegenständen, als Besitzerangaben und als Münzinschriften verwendet. Nur im hochmittelalterlichen Skandinavien bildete sich, in Konkurrenz zur lateinischen Schrift, eine Art Gebrauchsschriftlichkeit in Runen aus.
  • Un alfabet rúnic es compon d'un conjunt de signes anomentats runes. La característica principal d'aquest tipus d'alfabet és el suport on fou escrit, generalment pedra i fusta, pel que les runes presenten formes rectes i anguloses. Aquests alfabets van ser usats en l'antiguitat per a escriure llengües germàniques, principalment a Escandinàvia i les illes Britàniques, també s'ha denominat amb aquest terme altres alfabets per la seua ressemblança encara que sense relació genètica. En totes les varietats poden ser considerats un antic sistema d'escriptura de l'Europa septentrional. L'origen d'aquests alfabets germànics sembla ser l'alfabet llatí. A cada lletra se li assignà un nom i se li atorgà algun tipus de poder esotèric.
  • Runy jsou znaky, podle jedné teorie odvozené pravděpodobně z písma etruského a řeckého. Tyto znakové sady se používaly v germánských jazycích, především pak ve Skandinávii a na britských ostrovech, a to v pozdním období rané době dějinné (též označované jako protohistorie) a v raném středověku. První runové nápisy jsou asi z roku 150 po Kr. , a runová abeceda byla převážně nahrazena latinkou, v souvislosti s přijímáním křesťanství, ve střední Evropě roku 750 a ve Skandinávii až roku 1100. Nicméně používání runové abecedy ke speciálním účelům (např. k dekoracím) vydrželo na Švédském venkově až do začátku 20. století.
  • Los alfabetos rúnicos son un grupo de alfabetos que comparten el uso de unas letras llamadas runas, que se emplearon para escribir en las lenguas germánicas en la antigüedad y edad media, antes y también durante la cristianización, principalmente en Escandinavia y las islas británicas, además de Europa central y del este. Las variantes escandinavas del alfabeto se conocen también como futhark; La variante anglosajona se conoce como futhorc, debido a los cambios producidos en la pronunciación de estas mismas seis letras en el inglés antiguo. Las inscripciones rúnicas más antiguas encontradas datan de alrededor del año 150, y a grandes rasgos, el alfabeto fue reemplazandose por el latino con la cristianización, alrededor del año 700 en Europa central y al finalizar la época vikinga, alrededor de 1100, en Escandinavia. Sin embargo, el empleo de runas persistió en Escandinavia hasta entrado el siglo XX, especialmente en la Suecia rural, empleándose especialmente en la decoración con runas y en los calendarios rúnicos. Los tres alfabetos rúnicos más conocidos son: El futhark antiguo (c. 150–800). El futhorc anglosajón (400–1100). El futhark joven o futhark escandinavo (800–1100). A su vez existen varias versiones del futhark joven : Las runas de rama larga también llamadas danesas. Las runas de rama corta o runas de Rök, también llamadas sueco-noruegas. Las runas de Helsingia (sin poste o eje vertical). Las runas islandesas. Con el paso del tiempo, el futhark joven derivó en: Las runas marcomanas. Las runas medievales (1100–1500). Las runas dalecarlianas (c. 1500 – c. 1800). Los orígenes de la escritura rúnica son inciertos. Muchos de los caracteres del futhark antiguo se asemejan considerablemente a caracteres del alfabeto latino. Otros candidatos son los alfabetos del norte de Italia que datan de los siglos 5 a 1 a. C. — lepóntico, rético y venético — Todos ellos muy cercanos y descendientes del alfabeto etrusco. La comparación de las grafías muestra similitudes en muchos aspectos.
  • Riimukirjaimet olivat germaanisten kansojen keskuudessa esiintynyt kirjoitusjärjestelmä. Sitä käyttivät muinaiset gootit, muinaissaksilaiset, friisit, alamannit ja muinaisenglantilaiset sekä skandinaavit.
  • L’alphabet runique ou Futhark – terme formé à partir du nom des six premières lettres de cet alphabet – était l’alphabet utilisé par les anciens peuples de langue germanique, tels que les Anglo-saxons (pour écrire le vieil anglais) ou les Scandinaves (pour écrire le vieux norrois). Au contraire des lettres de l’alphabet latin, les runes ont des noms dotés d’un sens intrinsèque. Le fait est, cependant, que l’alphabet latin est le fruit d’une longue et lente évolution, héritage des Étrusques, dont l’alphabet était lui-même issu de l’héritage des Phéniciens; tout alphabet ayant lui-même pour origine les pictogrammes, qui avaient, eux, une signification symbolique. Il est assez improbable que les peuples germaniques aient pu inventer un alphabet à partir de rien quelques millénaires après la naissance des premiers alphabets. Une pièce de monnaie étrusque représentant les attributs d’Athéna retrouvée dans le Valais en Suisse retrace assez bien le chemin qu’a dû parcourir l’alphabet vers le nord avant que les peuples germaniques ne l’adaptent à leurs propres langues. La racine indo-européenne du mot « rune », *rūn, signifie « mystère » ou « secret » et ceci est plus visible dans l’un des dérivés raunen signifiant « murmurer » ou « parler en secret ». D'autres systèmes d'écriture apparentés aux runes existent : les runes hongroises et l'alphabet turc dit alphabet de l'Orkhon.
  • A rúnaírás kifejezés azokra az egymással szoros kapcsolatban álló ábécékre vonatkozik, amelyeket korábban a germán nyelvek írására használtak, Skandinávia és a Brit-szigetek keresztény hitre térítése előtt, illetve egy rövid ideig a térítés után is, a már említett területeken. A skandináv változatokat futhark, az angolszász változatot pedig futhorc néven is ismerik.
  • L'alfabeto runico, detto "fuþark", dalla sequenza dei primi 6 segni che lo compongono (*Fehu, *Uruz, *Þurisaz, *Ansuz, *Raido, *Kanuan), era l'alfabeto segnico usato dalle antiche popolazioni germaniche.
  • ルーン文字（ルーンもじ、Runic alphabet）とは、ゲルマン語の表記に用いられた文字体系。ルーン（あるいはルーネ）とは、スカンジナビア語やゴート語が語源で「神秘」｢秘儀｣などを意味する。音素文字である。 呪術や儀式に用いられた神秘的な文字と紹介される事もあるが、実際には日常の目的で使われており、ルーン文字で記された書簡や荷札なども多数残されている。呪術にも用いられていたがそれが盛んに行われるようになったのはむしろ、ラテン文字が普及し、ルーン文字が古めかしくいかにも神秘的に感じられるようになった時代に入ってからである。 1世紀頃に、ギリシャ文字やラテン文字、北イタリア文字などを参考に、ゲルマン語の発音体系に合うよう改変して成立した物と推測されている。ルーン文字の起源説としては、学者の間では北イタリア説が最も有力である。 世界最古のルーン文字は、北ドイツで出土した１世紀の遺物のブローチに彫られたものであるといわれている。その他にはブラクテアートと呼ばれる薄い黄金製の円盤にルーン文字を刻んだものが多数発見され、護符を兼ねた装飾品として扱われていた。 個々の文字をルーンと呼び、ルーン文字のアルファベットを、初めの6つのルーンから「フサルク」 (futhark) と呼ぶ。このうち、第3ルーン (þ) はソーン (þorn, þotn) と呼ばれ、現代でもアイスランド語で使われている。 本来、木片などにナイフで刻みつけて表記していた。そのため、木目と紛れて読みにくくなりがちな横線が避けられ、縦の長い線と斜めの短い線とを組み合わせた字形になっている。
  • Het runenschrift (kortweg runen) is het oudst bekende schrift dat in Germaanse landen werd gebruikt; het bestaat uit letters samengesteld uit meestal rechte en hoekige lijnen die gemakkelijk in bijvoorbeeld steen of hout kunnen worden gekrast. Bij gebruik op metaal werden ook wel ronde vormen gebruikt. Het aanbrengen van runen werd destijds ook wel "ritsen" genoemd. Futhark is de benaming voor verscheidene Oudgermaanse runenalfabetten. De term voor de wetenschappelijke bestudering van runenalfabetten, runeninscripties en hun geschiedenis, is runologie. Runeninscripties zijn bekend van ca. 150 tot 1200 na Chr. en in Scandinavië nog een paar eeuwen langer. Hierna verloor het schrift geleidelijk de concurrentiestrijd met het Latijns alfabet. Het schrift werd met name voor inscripties op wapens, dagelijkse correspondentie, grafstenen et cetera gebruikt. In bijna alle gebieden waar Germaanse volkeren zijn geweest, kunnen runeninscripties aangetroffen worden.
  • Runer er et skriftspråk som ble brukt i de germanske områdene fra tiden like etter Kristi fødsel frem til 1800-tallet, de siste hundreårene riktignok bare ved spesielle anledninger. En av de eldste runeinnskriftene, og trolig den eldste kjente i Norge, er kalt Reynir og ble funnet på en spydspiss fra Øvre Stabu på Toten. Innskriften lyder «raunijaR» («opplever», «erfarer»), og stammer fra om lag 200 e. Kr. Mange runeinnskrifter er bevart fordi de ble risset og hogd i runesteiner.
  • Runy (alfabet runiczny) – alfabet używany do zapisu przez Ormian (wczesna starożytność), ludy germańskie (tzw. alfabet Fuþark od pierwszych 6 liter) i celtyckie. Niekiedy nazwę "runy" odnosi się także do systemów piśmienniczych stosowanych przez ludy tureckie oraz Madziarów. Używany również w obrzędach magicznych. Staronordyckie słowo *run oznacza 'tajemnicę', 'sekret'. Według wierzeń nordyckich runy podarował ludziom bóg Odyn. Najprawdopodobniej alfabet ten został zapożyczony od ludów północnej Italii. Niektórzy badacze zwracają uwagę na jego powiązania z alfabetem fenickim, hebrajskim, czy greckim. Runy starszego Fuþarku odpowiadają zarówno graficznie jak i fonetycznie odpowiednim literom alfabetu greckiego będącego przodkiem wszystkich alfabetów europejskich, a zarazem najwcześniejszym alfabetem uwzględniającym samogłoski: Fehu = Wau Uruz = Ypsilon Þurisaz = Delta Ansuz = Alfa Raido = Ro Kaunan = Gamma Gebo = Chi Wunjo = Wau Haglaz = Heta Naudiz = Ni Isaz = Iota Jeran = Jot Ïhwaz = Jot Pertho = Pi Algiz = Sampi Sowilo = Sigma Tiwaz = Tau Berkanan = Beta Ehwaz = Epsilon Mannaz = Mi Laguz = Lambda Iŋwaz = Qoppa Dagaz = Delta Othalan = Omega W porównaniu z okrągłym kształtem liter alfabetu greckiego kształt run starszego Fuþarku jest kanciasty (głównie proste linie, mało łuków). Także kolejność liter greckich i run starszego Fuþarku jest inna. Runy były używane do zapisu krótkich inskrypcji w drewnie, metalu czy na kamieniach. Kształt liter tego alfabetu ułatwiał zapis na takich powierzchniach. Do run, oprócz ich znaczenia fonetycznego, było także przypisane dodatkowe, słowne znaczenie. Na przykład runa þ (th) oznaczała w Fuþarku, tyle co þurisaz (olbrzym). Choć runy są prawdopodobnie nieco starsze, najstarsze znane zapisy runiczne pochodzą z 200 r. Są one zresztą bardzo krótkie i trudne do przetłumaczenia. Do ok. 650 r. stosowano tzw. starszy Fuþark, liczący 24 znaki. Później alfabet runiczny zaczął się różnicować: w Norwegii i Szkocji używano Fuþarku z 16 lub 18 runami, natomiast w Anglii rozwinął się alfabet zwany Fuþorc w różnych odmianach, z 24, 28 lub nawet 31 runami. Zmiana nazwy wiąże się ze zmianą czwartej litery runicznej. Runami zapisywano głównie języki germańskie, choć odnaleziono kilka zapisów w łacinie. Przestano ich używać około roku 1000, poza jedynie Skandynawią, gdzie przetrwały jeszcze kilka wieków. Ale i tam wyparł je wreszcie alfabet łaciński. Według zwolenników New Age runy są symbolami działającymi na zasadzie "promieniowania kształtów". Każdy symbol przywołuje subtelne energie ze świata ducha i z kosmosu. Według nich runy wywierają wpływ na podświadomość, aktywując siły psychiczne, które są ukryte pod progiem świadomości. Przez starożytnych używane były np. wyryte na łodziach bojowych czy mieczach podczas wojny, co miało zapewniać moc i ochronę. Współcześnie runy są używane przez niektóre osoby m. in. do kształtowania osobowości (tzn. wzmacniania pewnych cech adepta i eliminowania innych, jak lęk, strach itp.). Nie zostało to jednak w żaden sposób potwierdzone przez naukę.
  • As runas são um conjunto de alfabetos relacionados que usam letras características (também chamadas de runas) e eram usadas para escrever as línguas germânicas, principalmente na Escandinávia e nas ilhas Britânicas. Em todas as suas variedades, as runas podem ser consideradas como uma antiga forma de escrita da Europa do Norte. A versão escandinava que também é conhecida como Futhark, e a versão Anglo-saxónica conhecida como Futhorc (o nome também tem origem nas primeiras letras deste alfabeto). As inscrições rúnicas mais antigas datam de cerca do ano 150, e o alfabeto foi substituído pelo alfabeto latino com a cristianização, por volta do século VI na Europa central e no século XI na Escandinávia. Contudo, o uso de runas persistiu para propósitos especializados, principalmente na Escadinávia, na área rural da Suécia até ao início do século XX (usado principalmente para decoração e em calendários Rúnicos). Além do alfabeto, a cultura germânica antiga possuía um calendário, cujo ano se iniciava no dia 29 de Junho, representado pela runa Feob.
  • Ру́ны — письменность древних германцев. Употреблялась с I—II по XII век на территории современных Дании, Швеции и Норвегии, по X—XIII век в Исландии и Гренландии, а в шведской провинции Даларна вплоть до XIX века. После принятия христианства в странах Северной Европы руны как письменность были вытеснены латиницей, но с XX века их стали использовать для гадания и в качестве символики. Сам термин «руны» имеет связь с древнегерманским корнем ru («тайна»). Всего было обнаружено около 5000 рунических надписей, большая часть из которых в Швеции. Кроме того, в средневековой Европе существовали рунические календари.
  • Runor är benämningen på en uppsättning skrivtecken som uppstod århundradena efter Kristi födelse och brukades av germaner. "Runraden" kallas futhark på grund av de sex första runornas ordningsföljd. De äldsta runfynden är från det sena 100-talet e. Kr. Runorna ersattes allteftersom, i Norden på 1000-1200-talet, av det latinska alfabetet även om runskriften länge levde kvar på sina håll. I Dalarna skrevs det exempelvis runor ända in på 1800-talet. Runorna fick också en renässans på 1600-talet genom Johannes Bureus som bland annat tryckte en lärobok med runor för skolbruk. Samtliga runinskrifter, såväl inom Norden som utanför, men än så länge med undantag för dalruneinskrifterna, samlas i Samnordisk runtextdatabas. Runfynd har gjorts från Sydeuropa ända upp till Lappland, men förekommer rikast inom Mälardalens runstenar. Ett par ytterst tveksamma fall har upptäckts i Nordamerika, däribland den uppmärksammade Kensingtonstenen. Runor finns främst bevarade som inskrifter på stenar men också på ben och trä samt på runbleck som är små metallbleck av koppar, brons eller bly med inristade runor. Runliknande skrivtecken har använts bland de uraliska folken men med undantag för ungerska runor brukar dessa inte tituleras eller klassificeras som runor.
  • Runik yazı veya Rünik yazı Ön Türkler, Etrüskler, Macarlar, Kuzey Avrupa ülkeleri yaşayanlar tarafından kullanılmış bir genel bir yazı sistemidir. Bu yazı sisteminin, Kuzey Avrupa ülkelerinde kullanılmış alfabesine runik alfabe ya da Futhark adı verilir. Bu alfabeye verilen Futhark adı, alfabedeki ilk 6 harfin kullanılmasıyla oluşturulmuş yapay bir addır ve İskandinav mitolojisindeki göksel yaşam kavramını ifade eder. Runik adı ise, maji ve kahinlikle ilgili görülen bu alfabeyi kullanmış eski Cermen dili halklarının Rünler (runes) adıyla anılmış olmasıdır. Rün (rune) sözcüğünün Hint-Avrupa dillerindeki anlamı sırdır. (Bu sözcükten türetilmiş raunen sözcüğü « sırdan söz etmek, mırıldanmak » anlamına gelir. ) Futhark alfabesi olarak bilinen, Kuzey Avrupa’daki runik alfabe vaktiyle İskandinav ülkelerinde yaşayanların belirlediği 24 takımyıldıza denk düşecek şekilde 24 harflidir ki, bu halklardan Vikingler bu 24 takımyıldızın oluşturduğu hatta “run (rune) hattı” adını vermişlerdi. 24 harfli olan ilk Futhark alfabesinin İ.S. 800 yıllları civarında 16 harfe düştüğü sanılmaktadır. Çoğu kaya üzerine yazılmış olan, Avrupa’daki runik yazıtlar İ.S. 2. yüzyıldan 17. yüzyıla dek tarihlenmekte olup, sayıları 5.000’i aşmaktadır. Bunların çoğu İsveç’te, 1000 kadarı Norveç’te ve 700 kadarı Danimarka’dadır. Grönland, İzlanda, İrlanda ve Britanya Adaları’nda da runik yazı metinlerine rastlanmıştır. Kuzey Avrupa’da kullanılan runik yazı Töton tarzı, Angıl tarzı ve İskandinav tarzı olmak üzere üç grupta ele alınır. Bu runik yazıların bazıları kimi Etrüsk ve Ön-Türk metinlerinde de görüldüğü gibi sağdan sola doğru yazılmıştır ki, Latin alfabesi kullanan Avrupalı dilbilimciler bu yüzden ilk zamanlar bu yazıları çözmede ve okumada güçlük çekmişlerdir. Avrupa’daki runik yazılar günümüzde okunabilmekle birlikte anlamları bakımından halen tam olarak çözülememişlerdir. Bu yazıların çözülmesindeki güçlük, eldeki az veriyle ve belli belirsiz kanıtlara dayanarak tahmin yürütme anlamındaki “runik yazıyı okuma” deyimini doğurmuştur. Avrupa’daki runik metinlerin çözülmesinde artık Türk araştırmacıların da katkısı olmaya başlamıştır. Çünkü Türk runik yazısında uzmanlaşmış olanlar Futhark yazısını da okuyabilmektedirler. ] Futhark alfabesinin kökeni bilinmemekte olup, kökeni hakkında yalnızca varsayımlar ileri sürülebilmektedir. Bunlardan birine göre runik yazının Avrupa’ya gelişi çok eski zamanlarda Orta-Asya’daki Ön-Türkler’in bir kısmının Batı’ya göçleri aracılığıyla olmuştur. Runik yazı konusundaki uzmanlardan biri olan Kazım Mirşan’ın sözünü ettiği, Avrupa’daki yazıtlardan çok daha eski tarihlere dayanan, Asya’daki, runik yazıların bulunduğu yazıtlarla ilgili yeni arkeolojik keşifler kimilerine göre bu tezi desteklemektedir. (Ayrıca, Asya’da keşfedilen yeni yazıtlar, Ön-Türkler’in runik yazısının Orhun alfabesinin harfleri ile sınırlı olmadığını göstermektedir. ) Bu görüşte olanların bir kısmına göre, Batılılar’ca runik yazı olarak adlandırılan yazıya Orhun yazısı ya da Göktürk yazısı demek daha doğru olacaktır. Çünkü Kuzey Avrupa runik yazısı Asya’daki runik yazının bir versiyonundan başka bir şey değildir ve hepsinin kökeninde Türk damga (tamga) yazısı bulunmaktadır. (Damga yazısı damga denilen sembol ve işaretlerden oluşan çok eski Türk resim yazısıdır ki, Aristov gibi Rus bilginlerine göre Türk runik yazısı bu eski Türk damgalarından türetilmiştir. ) Bir başka varsayıma göre de, runik yazı, yine Asya’dan veya Anadolu’dan İtalya’ya göç eden Etrüskler’in aracılığıyla yayılmıştır. Avrupa kavimlerinin birçoğunu Uygur Türkleri'nin torunları olarak kabul eden James Churchward’un Mu kıtası varsayımından yola çıkan bazı yazarlar ise, Avrasya’daki runik yazının kökeninin Orta-Asya olduğunu kabul etmekle birlikte gerek bu yazının gerekse önceki resim yazılarının kökeninin sembollerden oluşan Mu alfabesi olabileceğini düşünmektedirler. Her ne şekilde olursa olsun Avrupa’daki ve Asya’daki runik yazıların ortak bir kökeni olduğu fikri giderek kabul görmektedir. Runik yazıyla ilgili çalışma yapan Türk araştırmacılar arasında Turgay Kürüm, İsmail Doğan ve Kazım Mirşan’ın isimleri sayılabilir. Kürüm ve Doğan’ın son çalışmaları "Türk Runik Yazısıyla İlgili Yapılan Son Çalışmalar” adıyla kısa zaman önce yayımlanmıştır. Runik yazıyla ilgili olarak Türkçe yayımlanan diğer eserler arasında Kazım Mirşan’ın bazı eserleri ve Türk Dil Kurumu tarafından 2000 yılında yayımlanan, İsmail Doğan tarafından hazırlanan “Doğu Avrupa'daki Göktürk (Runik) İşaretli Yazıtlar” adlı eser sayılabilir.
  • Файл:Runes futhark old. png Старший футарк Файл:Vaksalastenen. jpg Напис молодшими рунами на камені у селі Ваксала, поблизу Уппсали, Швеція. Зміст напису на давньоісландській мові: Hul-a let ræisa stæin þenna at Kætilbiorn, faður sinn, ok Runfrið at bonda, ok Igulfastr reð, en ØpiR. Руни — древня германська і нордична абетка. Рунічне письмо частково демонструє вплив латинської абетки, але воно має теж і багато відмінностей. Найстарші руни були викарбувані в Данії і походять з бл. 200 р. Рунічні написи були теж віднайдені в Україні. Серед них - рунічний напис старшим футарком на наконечнику списа, віднайдений на Волині і датований бл. 4 ст. а також рунічні написи епохи вікінгів з острова Березань у гирлі Дніпра. Руни вживалися на германських землях з часів зразу ж по народженні Христа аж до 1800 -х рр. , в останній період лише за особливих потреб. Найстаріший рунічний напис віднайдений в Норвегії - це наконечник списа, знайдений в селі Овре Стабу в Тотені, котрий датується 200 р. Цей напис звучить норв. «raunijaR» - зазнає, досвідчує. Збереглося багато рунічних написів, оскільки вони викарбувані на рунічних каміннях. Найстарші рунічні написи писалися старшим футарком, що складається з 24 знаків і вийшов зі вжитку у часи вікінгів. У 500-800 рр. ряд рун були спрощені у формі і їх чисельність зменшилась до 16 -ти. Пізніші та середньовічні руни відрізнялися в залежності від місцевості але можна говорити про особливу норвезьку рунічну абетку у середньовіччі. Цікавим варіантом були англійськи руни, абетка яких налічувала до 32-36 знаків. Вони широко використовувалися для господарських записів, хронік і т. п. , але поступово були витіснені латиницею. З християнством прийшла латинська абетка після епохи вікінгів, але руни все ще продовжувалися вживатися протягом століть. Королівські і церковні написи робилися латинськими літерами, тоді як руни вживалися в повсякденному житті - наприклад на записах на товарах і коротких повідомленнях. В той же час рунічне письмо було розширене знаками, що відповідали латинським літерам. Слід відмітити, що руни майже завжди використовулися для коротких записів на твердому матеріалі. Рунічні надписи короткі - зазвичай лише одне слово. Лише в Англії руни широко використовувалися для написання великих текстів, мабуть саме цим пояснюється й багатство місцевої рунічної абетки. Саме відсутність літературної традиції рунічного письма, а також тим, що руни асоціювалися з язичницьким минулим пояснються витіснення їх латиницею. Після приблизно 1400 р. руни вийшли з повсякденного життя, але знання про них залишалося. Ще у 1800 роках руни вживалися у деяких ізольованих місцевостях, наприклад в Даларна e Швеції. Деякі рунічні знаки вживалися разом з латинськими, наприклад руна м «maðr» (=людина) часто вживалася як скорочення для слова людина всередині текстів, що писалися чорнилом на пергаменті. Ісландська літера «þ» є рунічним знаком, що увійшла у місцеву латинську абетку.
  • 盧恩字母又稱為如尼字母，是一类已灭绝的字母，在中世纪的歐洲用来书写某些北欧日耳曼语族的语言，特别在斯堪的纳维亚半岛与不列颠群岛通用。斯堪的纳维亚半岛所用的盧恩文字被称作Futhark，不列颠岛所用的如尼文字被称作Futhorc。至今发现最早的如尼刻文定期为公元二世纪左右，随着基督教傳入北欧，如尼字母逐漸被拉丁字母取代。公元六世纪左右，盧恩字母在在中欧消失；公元十一世纪左右也在斯堪的纳维亚半岛消失，但在斯堪的纳维亚，盧恩字母还常常被用在装饰图案上。 三種最著名的盧恩字母是： 古弗薩克文 (ca. 150–800) 盎格魯撒克遜弗托克文 (400–1100) 後弗薩克文 (800–1100) 後弗薩克文進一步被分成： 丹麥語 弗薩克字體 瑞典語–挪威語 盧恩字體 (另：Short-twig 或 Rök Runes) Hälsinge Runes (不屬於任何國家的盧恩文) 後弗薩克文字進一步發展成： Marcomannic Runes Medieval Runes (1100–1500) Dalecarlian Runes (ca. 1500–1800s)
dbpprop:children
dbpprop:fam
dbpprop:hasPhotoCollection
dbpprop:imageSize
  • 250px
dbpprop:iso15924
  • Runr
dbpprop:languages
dbpprop:name
  • Runic
dbpprop:pdflinkProperty
dbpprop:reference
dbpprop:sisters
dbpprop:time
  • Elder Futhark from the 2nd century AD.
dbpprop:type
  • Alphabet
dbpprop:wikiPageUsesTemplate
rdf:type
rdfs:comment
  • The runic alphabets are a set of related alphabets using letters known as runes to write various Germanic languages prior to the adoption of the Latin alphabet and for specialized purposes thereafter. The Scandinavian variants are also known as futhark; the Anglo-Saxon variant is futhorc (due to sound changes undergone in Old English by the same six letters). Runology is the study of the runic alphabets, runic inscriptions, runestones, and their history.
  • Runen sind die ältesten Schriftzeichen der Germanen. Sie waren vor allem vom 2. bis zum 12. Jahrhundert für geritzte und gravierte Inschriften auf Gegenständen und auf Steindenkmälern in Gebrauch. Ihre Verbreitung zeigt von Anfang an einen deutlichen Schwerpunkt in Südskandinavien. In allen anderen Siedlungsräumen germanischsprachiger Völker ist nur eine dünne Streuüberlieferung zu finden, die außerdem mit dem jeweiligen Einzug des Christentums zu ihrem Ende kommt.
  • Un alfabet rúnic es compon d'un conjunt de signes anomentats runes. La característica principal d'aquest tipus d'alfabet és el suport on fou escrit, generalment pedra i fusta, pel que les runes presenten formes rectes i anguloses. Aquests alfabets van ser usats en l'antiguitat per a escriure llengües germàniques, principalment a Escandinàvia i les illes Britàniques, també s'ha denominat amb aquest terme altres alfabets per la seua ressemblança encara que sense relació genètica.
  • Runy jsou znaky, podle jedné teorie odvozené pravděpodobně z písma etruského a řeckého. Tyto znakové sady se používaly v germánských jazycích, především pak ve Skandinávii a na britských ostrovech, a to v pozdním období rané době dějinné (též označované jako protohistorie) a v raném středověku. První runové nápisy jsou asi z roku 150 po Kr.
  • Los alfabetos rúnicos son un grupo de alfabetos que comparten el uso de unas letras llamadas runas, que se emplearon para escribir en las lenguas germánicas en la antigüedad y edad media, antes y también durante la cristianización, principalmente en Escandinavia y las islas británicas, además de Europa central y del este.
  • Riimukirjaimet olivat germaanisten kansojen keskuudessa esiintynyt kirjoitusjärjestelmä. Sitä käyttivät muinaiset gootit, muinaissaksilaiset, friisit, alamannit ja muinaisenglantilaiset sekä skandinaavit.
  • L’alphabet runique ou Futhark – terme formé à partir du nom des six premières lettres de cet alphabet – était l’alphabet utilisé par les anciens peuples de langue germanique, tels que les Anglo-saxons (pour écrire le vieil anglais) ou les Scandinaves (pour écrire le vieux norrois). Au contraire des lettres de l’alphabet latin, les runes ont des noms dotés d’un sens intrinsèque.
  • A rúnaírás kifejezés azokra az egymással szoros kapcsolatban álló ábécékre vonatkozik, amelyeket korábban a germán nyelvek írására használtak, Skandinávia és a Brit-szigetek keresztény hitre térítése előtt, illetve egy rövid ideig a térítés után is, a már említett területeken. A skandináv változatokat futhark, az angolszász változatot pedig futhorc néven is ismerik.
  • L'alfabeto runico, detto "fuþark", dalla sequenza dei primi 6 segni che lo compongono (*Fehu, *Uruz, *Þurisaz, *Ansuz, *Raido, *Kanuan), era l'alfabeto segnico usato dalle antiche popolazioni germaniche.
  • Het runenschrift (kortweg runen) is het oudst bekende schrift dat in Germaanse landen werd gebruikt; het bestaat uit letters samengesteld uit meestal rechte en hoekige lijnen die gemakkelijk in bijvoorbeeld steen of hout kunnen worden gekrast. Bij gebruik op metaal werden ook wel ronde vormen gebruikt. Het aanbrengen van runen werd destijds ook wel "ritsen" genoemd. Futhark is de benaming voor verscheidene Oudgermaanse runenalfabetten.
  • Runer er et skriftspråk som ble brukt i de germanske områdene fra tiden like etter Kristi fødsel frem til 1800-tallet, de siste hundreårene riktignok bare ved spesielle anledninger. En av de eldste runeinnskriftene, og trolig den eldste kjente i Norge, er kalt Reynir og ble funnet på en spydspiss fra Øvre Stabu på Toten. Innskriften lyder «raunijaR» («opplever», «erfarer»), og stammer fra om lag 200 e. Kr. Mange runeinnskrifter er bevart fordi de ble risset og hogd i runesteiner.
  • Runy (alfabet runiczny) – alfabet używany do zapisu przez Ormian (wczesna starożytność), ludy germańskie (tzw. alfabet Fuþark od pierwszych 6 liter) i celtyckie. Niekiedy nazwę "runy" odnosi się także do systemów piśmienniczych stosowanych przez ludy tureckie oraz Madziarów. Używany również w obrzędach magicznych. Staronordyckie słowo *run oznacza 'tajemnicę', 'sekret'. Według wierzeń nordyckich runy podarował ludziom bóg Odyn.
  • As runas são um conjunto de alfabetos relacionados que usam letras características (também chamadas de runas) e eram usadas para escrever as línguas germânicas, principalmente na Escandinávia e nas ilhas Britânicas. Em todas as suas variedades, as runas podem ser consideradas como uma antiga forma de escrita da Europa do Norte.
  • Ру́ны — письменность древних германцев. Употреблялась с I—II по XII век на территории современных Дании, Швеции и Норвегии, по X—XIII век в Исландии и Гренландии, а в шведской провинции Даларна вплоть до XIX века.
  • Runor är benämningen på en uppsättning skrivtecken som uppstod århundradena efter Kristi födelse och brukades av germaner. "Runraden" kallas futhark på grund av de sex första runornas ordningsföljd. De äldsta runfynden är från det sena 100-talet e. Kr. Runorna ersattes allteftersom, i Norden på 1000-1200-talet, av det latinska alfabetet även om runskriften länge levde kvar på sina håll. I Dalarna skrevs det exempelvis runor ända in på 1800-talet.
  • Runik yazı veya Rünik yazı Ön Türkler, Etrüskler, Macarlar, Kuzey Avrupa ülkeleri yaşayanlar tarafından kullanılmış bir genel bir yazı sistemidir. Bu yazı sisteminin, Kuzey Avrupa ülkelerinde kullanılmış alfabesine runik alfabe ya da Futhark adı verilir. Bu alfabeye verilen Futhark adı, alfabedeki ilk 6 harfin kullanılmasıyla oluşturulmuş yapay bir addır ve İskandinav mitolojisindeki göksel yaşam kavramını ifade eder.
  • Файл:Runes futhark old. png Старший футарк Файл:Vaksalastenen. jpg Напис молодшими рунами на камені у селі Ваксала, поблизу Уппсали, Швеція. Зміст напису на давньоісландській мові: Hul-a let ræisa stæin þenna at Kætilbiorn, faður sinn, ok Runfrið at bonda, ok Igulfastr reð, en ØpiR. Руни — древня германська і нордична абетка.
rdfs:label
  • Runic alphabet
  • Runen
  • Alfabet rúnic
  • Runy
  • Alfabeto rúnico
  • Riimukirjoitus
  • Rune
  • Rúnaírás
  • Alfabeto runico
  • ルーン文字
  • Runen
  • Runer
  • Runy
  • Runas
  • Руны
  • Runor
  • Runik yazı
  • Руни
  • 盧恩字母
owl:sameAs
skos:subject
foaf:page
is dbpprop:children of
is dbpprop:redirect of
is dbpprop:script of
is dbpprop:sisters of
is owl:sameAs of