| dbpprop:abstract
|
- Raetic (also Rhaetic, Rhaetian) is an extinct language spoken in the ancient region of Raetia in the Eastern Alps in pre-Roman and Roman times. It is documented by a limited number of short inscriptions in a variant of the Etruscan alphabet. Its linguistic categorization is not clearly established, and it presents a confusing mixture of what appear to be Etruscan, Indo-European, and uncertain other elements. The ancient Raetic language is not related to the modern Romance languages of the same Alpine region, known as Rhaeto-Romanic—although confusingly both are sometimes referred to as "Rhaetian". The most credible theories are that Raetic was: * a member along with Etruscan of a proposed Tyrrhenian language family, possibly influenced by neighboring Indo-European languages. an independent branch of the Indo-European language super-family, intermediate between Illyrian and Celtic, which was later influenced by Etruscan a language isolate, later influenced by Etruscan For a research history, see Schumacher (1992) and Schumacher (1998) and Morandi (1999) for editions of the inscriptions. Several recent works have claimed a definitive connection with Etruscan (Rix 1998, Schumacher 1998). It is clear that in the centuries leading up to Roman imperial times, the Raetians had at least come under Etruscan influence, as the Raetic inscriptions are written in what appears to be a northern variant of the Etruscan alphabet. The ancient Roman sources mention the Raetic people as being reputedly of Etruscan origin, so there may at least have been some ethnic Etruscans who had settled in the region by that time. In his Natural History (1st century AD), Pliny wrote about Alpine peoples: Pliny's comment on a leader named Raetus is typical of mythologized origins of ancient peoples, and not necessarily reliable. A more probable derivation is from Celtic rait ("mountain land"). The name of the Venetic goddess Reitia has commonly been discerned in the Raetic finds, but the two names do not seem to be linked. The spelling as Raet- is found in inscriptions, while Rhaet- was used in Roman manuscripts; whether this Rh represents an accurate transcription of an aspirated R in Raetic or is an error is uncertain. Many inscriptions are known, but most of them are only short and fairly repetitive, probably mostly votive texts. Raetic became extinct by the 3rd century A.D. , with its speakers adopting late Latin in the south and Germanic in the north, and possibly Celtic prior to that.
- Die Rätische Sprache wurde bis ins 3. Jahrhundert n. Chr. im mittleren Alpenraum gesprochen, vor allem im nordöstlichen Italien (einschließlich dem heutigen Südtirol) und im heutigen Österreich, aber auch in der heutigen Ostschweiz, Liechtenstein und Teilen Oberbayerns. Sie ist in zahlreichen, allerdings durchweg sehr kurzen Inschriften auf verschiedensten Gegenständen bezeugt und wurde in verschiedenen Alphabeten, die dem altitalischen Schriftenkreis angehören, geschrieben. Wegen einer gewissen Unschärfe des Begriffs →Räter sind hier manche Aussagen problematisch, dies gilt sogar für die Annahme, die Räter hätten die rätische Sprache gebraucht.
- El rètic és una llengua parlada al sud-est dels Alps abans de la romanització. Les poques referències a l'idioma són indirectes i per això és força desconeguda. Sembla que va extingir-se al segle III i que estava emparentada amb l'etrusc, fet que confirmen les escasses inscripcions votives trobades.
- El rético es una lengua de la antigua Italia testimoniada epigráficamente en la provincia romana de Recia o Rética (Rhaetia o Rhaetica), limitada por los Alpes al sur, el alto Danubio al norte, el Rin al oeste, la provincia del Nórico al este y el río Eno. Su territorio coincidía con el cantón de los Grisones, Baviera y el Tirol. Los romanos llamaron a sus pobladores rhaetii, que nos dejaron numerosas inscripciones en su lengua.
- A rét nyelvet nyelvészek állítása szerint a K.u. III. századig beszélték az Alpok vidékén, főleg a mai Olaszország észak-keleti részén (a mai Dél-Tirollal bezárólag) ill. a mai Ausztria területén, Svájc keleti részén, Liechtensteinban és Bajorország déli részein. Sok de sajnos mindig csak rövid felirat maradt fenn különféle használati tárgyakon, többféle ábécét használva, amelyek azonban mind az ótáliai írásokhoz sorolhatóak.
- Il Retico è una lingua estinta, parlata anticamente dai Reti, un popolo alpino che viveva tra le odierne Italia nordorientale, Austria, Svizzera e Germania meridionale. Si conoscono molte iscrizioni in Retico ma molte di loro sono brevi testi votivi, scritti in alfabeto etrusco. Il Retico si è estinto intorno al III secolo a causa della pressione culturale del Latino a sud e dell'Alto Tedesco a nord. Una vecchia teoria sosteneva che il Retico fosse una lingua indoeuropea intermedia tra quelle celtiche e quelle illiriche. Attualmente, invece, si ritiene più diffusamente che il Retico sia stata una lingua pre-indoeuropea, endemica, con una parentela linguistica con l'Etrusco, con il quale condividerebbe finali di parola e alcune parole, e forse apparentata anche con l'antico ligure. Gli stessi scrittori dell'antica Roma sostenevano che il Retico fosse un idioma di derivazione etrusca. La lingua Retica deve essere considerata distinta dal sistema linguistico retoromanzo attuale, costituito dal friulano, dal ladino e dal romancio: tale gruppo linguistico neolatino infatti, pur presentando alcune caratteristiche peculiari che paiono avere origini piuttosto antiche, non presenta dei rapporti di continuità provati con l'antico retico, tali da poter affermare che questo costituisca il substrato comune dalla cui latinizzazione trassero origine le lingue friulana, ladina e romancia. La denominazione "retoromanzo" è quindi motivata principalmente dal riferimento alla antica provincia romana della Rezia (Rhetia) nei cui antichi territori ricadono oggi le tre lingue neolatine tra loro apparentate; quindi la comune matrice delle lingue retoromanze è da individuarsi solo in via del tutto ipotetica nell'antica lingua retica, essendo peraltro provato che almeno alcune delle parlate retoromanze (vale per il friulano, ma anche per le antiche parlate dell'istria settentrionale e forse anche per il Ladino) derivino originariamente dalla latinizzazione degli idiomi celtici parlati dalla tribù dei Carni (con un probabile influsso venetico), in cui sarebbe decisamente difficile indagare e provare la presenza elementi retici, che comunque se presenti sarebbero quindi di ben più antica origine rispetto all'epoca della presenza celtica e romana nel territorio alpino e padano.
- Rhaetisch is een taal uit de antieke wereld, die werd gesproken in Raetia, in de oostelijke Alpen in Italië ten noordwesten van Venetië. Er is weinig over bekend, omdat er haast geen inscripties zijn, die in het Oud-Italische alfabet geschreven zijn. Deze taal is uitgestorven rond 250 na Chr. toen Latijn er wijdverspreid was. Mogelijk bestaat een relatie met Etruskisch en Lemnisch in de groep van de Tyrreense talen, maar zeker is dit niet.
- Raetisk er meget tåkelagt språk i antikken som en gang ble snakket i provinsen Raetia i den østlige delen av Alpene i Europa i nord og vest for antikkens venetiske språk. Raetisk er sparsommelig dokumentert i inskripsjoner i ulike nordlige variasjoner av det etruskiske alfabetet, noe som har gitt spillerom for spekulasjoner om språkets opprinnelse. For en forskningshistorie, se Schumacher (1992) og Schumacher (1998) og Morandi (1999) for utgaver inskripsjonene. Alle forskere fra nyere tid har lagt vekt på en forbindelse med etruskisk, se Rix (1998), Schumacher (1998). I sin bok Naturalis Historia skrev Plinius den eldre om folket i Alpene: «... tilstøtende til disse er Raeti og Vindelici. Alle er delt inn et antall stater . Raetene er antatt å være et folk av den etruskiske rase som ble drevet ut av gallere; deres leder het Raetus» . Basert på denne informasjonen raetiske inskripsjoner er det klart at raetisk er beslektet med etruskisk. Faktisk er den vanlige klassifikasjonen av de to språkene, eller dialektene av hverandre, å bli gruppert med lemnisk i en større tyrsensk språkfamilie. Dette er i seg selv blitt sett på som en isolert familie som ikke er påvist beslektet med noen annen kjent språkfamilie, hvilket betyr at raetisk ikke var et indoeuropeisk språk. Raetisk døde ut på 200-tallet etter at de som snakket det ble assimilert og gått opp i latin (fra sør) og germansk (fra nord). Mange inskripsjoner er kjente, men de fleste av dem er gjentagelser og korte løfter eller ofringer. Navnet på den venetiske gudinnen Reitia har tidligere blitt knyttet til denne folket, men de to er nå antatt å ikke ha noe med hverandre å gjøre.
- Język retycki – język używany przez plemiona retyckie w czasach przedrzymskich na obszarze wschodnich Alp, przede wszystkim w północno-wschodniej Italii, dzisiejszych Tyrolu, Vorarlbergu, jak również wschodniej Szwajcarii, Liechtensteinie i Starej Bawarii. Zaświadczony w wielu inskrypcjach, przeważnie jednak krótkich, o najprawdopodobniej wotywnym charakterze. Wyparty z użycia przez łacinę (na południu) i języki germańskie (na północy), wymarł do III wieku n.e. Zapisywany przy pomocy różnych północnych odmian alfabetu etruskiego, pod których wpływem miały powstać germańskie runy.
- Ре́тский язы́к — язык древнего населения области (затем римской провинции) Реция (Raetia) в Восточных Альпах в V—I вв. до н. э. , к северо-западу от ареала носителей венетского языка. Засвидетельствован многочисленными, но очень краткими надписями, выполненными одним из древнеиталийских алфавитов. В надписях отмечается наличие слов и грамматических особенностей, возможно свидетельствующих о родстве с этрусским языком. Вероятно, ближайшим родственником ретского был исчезнувший камунский язык (Страбон считал камунов народом, родственным ретам). Носители ретского языка были ассимилированы римлянами (на юге) и германцами (на севере) не позднее III века н. э. Возможно, от ретского алфавита происходят германские руны.
|
| rdfs:comment
|
- Raetic (also Rhaetic, Rhaetian) is an extinct language spoken in the ancient region of Raetia in the Eastern Alps in pre-Roman and Roman times. It is documented by a limited number of short inscriptions in a variant of the Etruscan alphabet. Its linguistic categorization is not clearly established, and it presents a confusing mixture of what appear to be Etruscan, Indo-European, and uncertain other elements.
- Die Rätische Sprache wurde bis ins 3. Jahrhundert n. Chr. im mittleren Alpenraum gesprochen, vor allem im nordöstlichen Italien (einschließlich dem heutigen Südtirol) und im heutigen Österreich, aber auch in der heutigen Ostschweiz, Liechtenstein und Teilen Oberbayerns. Sie ist in zahlreichen, allerdings durchweg sehr kurzen Inschriften auf verschiedensten Gegenständen bezeugt und wurde in verschiedenen Alphabeten, die dem altitalischen Schriftenkreis angehören, geschrieben.
- El rètic és una llengua parlada al sud-est dels Alps abans de la romanització. Les poques referències a l'idioma són indirectes i per això és força desconeguda. Sembla que va extingir-se al segle III i que estava emparentada amb l'etrusc, fet que confirmen les escasses inscripcions votives trobades.
- El rético es una lengua de la antigua Italia testimoniada epigráficamente en la provincia romana de Recia o Rética (Rhaetia o Rhaetica), limitada por los Alpes al sur, el alto Danubio al norte, el Rin al oeste, la provincia del Nórico al este y el río Eno. Su territorio coincidía con el cantón de los Grisones, Baviera y el Tirol. Los romanos llamaron a sus pobladores rhaetii, que nos dejaron numerosas inscripciones en su lengua.
- A rét nyelvet nyelvészek állítása szerint a K.u. III. századig beszélték az Alpok vidékén, főleg a mai Olaszország észak-keleti részén (a mai Dél-Tirollal bezárólag) ill. a mai Ausztria területén, Svájc keleti részén, Liechtensteinban és Bajorország déli részein. Sok de sajnos mindig csak rövid felirat maradt fenn különféle használati tárgyakon, többféle ábécét használva, amelyek azonban mind az ótáliai írásokhoz sorolhatóak.
- Il Retico è una lingua estinta, parlata anticamente dai Reti, un popolo alpino che viveva tra le odierne Italia nordorientale, Austria, Svizzera e Germania meridionale. Si conoscono molte iscrizioni in Retico ma molte di loro sono brevi testi votivi, scritti in alfabeto etrusco. Il Retico si è estinto intorno al III secolo a causa della pressione culturale del Latino a sud e dell'Alto Tedesco a nord.
- Rhaetisch is een taal uit de antieke wereld, die werd gesproken in Raetia, in de oostelijke Alpen in Italië ten noordwesten van Venetië. Er is weinig over bekend, omdat er haast geen inscripties zijn, die in het Oud-Italische alfabet geschreven zijn. Deze taal is uitgestorven rond 250 na Chr. toen Latijn er wijdverspreid was. Mogelijk bestaat een relatie met Etruskisch en Lemnisch in de groep van de Tyrreense talen, maar zeker is dit niet.
- Raetisk er meget tåkelagt språk i antikken som en gang ble snakket i provinsen Raetia i den østlige delen av Alpene i Europa i nord og vest for antikkens venetiske språk. Raetisk er sparsommelig dokumentert i inskripsjoner i ulike nordlige variasjoner av det etruskiske alfabetet, noe som har gitt spillerom for spekulasjoner om språkets opprinnelse. For en forskningshistorie, se Schumacher (1992) og Schumacher (1998) og Morandi (1999) for utgaver inskripsjonene.
- Język retycki – język używany przez plemiona retyckie w czasach przedrzymskich na obszarze wschodnich Alp, przede wszystkim w północno-wschodniej Italii, dzisiejszych Tyrolu, Vorarlbergu, jak również wschodniej Szwajcarii, Liechtensteinie i Starej Bawarii. Zaświadczony w wielu inskrypcjach, przeważnie jednak krótkich, o najprawdopodobniej wotywnym charakterze. Wyparty z użycia przez łacinę (na południu) i języki germańskie (na północy), wymarł do III wieku n.e.
- Ре́тский язы́к — язык древнего населения области (затем римской провинции) Реция (Raetia) в Восточных Альпах в V—I вв. до н. э. , к северо-западу от ареала носителей венетского языка.
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
