| dbpprop:abstract
|
- A protoplanetary disk (or proplyd) is a rotating circumstellar disk of dense gas surrounding a young newly formed star, a T Tauri star or Herbig star. The protoplanetary disk may be considered an accretion disk because gaseous material may be falling from the inner edge of the disk onto the surface of the star, but this process should not be confused with the accretion process thought to build up the planets themselves. Protoplanetary disks around T Tauri stars differ from the discs surrounding the primary components of close binary systems in their size and temperature. Protoplanetary discs have radii up to 1000 astronomical units and are rather cool. Only their innermost parts reach temperatures above 1000 kelvin. They are very often accompanied by jets. Protostars typically form from molecular clouds consisting primarily of molecular hydrogen. When a portion of a molecular cloud reaches a critical size, mass, or density, it begins to collapse under its own gravity. As this collapsing cloud, called a solar nebula, becomes denser, random gas motions originally present in the cloud average out in favor of the direction of the nebula's net angular momentum. Conservation of angular momentum causes the rotation to increase as the nebula becomes smaller. This rotation causes the cloud to flatten out—much like forming a flat pizza out of dough—and take the form of a disk. The initial collapse takes about 100,000 years. After that time the star reaches a surface temperature similar to that of a main sequence star of the same mass and becomes visible. It is now a T Tauri star. Accretion of gas onto the star continues for another 10 million years, before the disk disappears, perhaps being blown away by the young star's solar wind, or perhaps simply ceasing to emit radiation after accretion has ended. The oldest protoplanetary disk ever discovered is 25 million years old. The nebular hypothesis of solar system formation describes how protoplanetary disks are thought to evolve into planetary systems. Electrostatic and gravitational interactions may cause the dust and ice grains in the disk to accrete into planetesimals. This process competes against the stellar wind, which drives the gas out of the system, and accretion, which pulls material into the central T Tauri star. Protoplanetary disks have been observed around several young stars in our galaxy. Recent observations by the Hubble Space Telescope have shown proplyds and planetary discs to be forming within the Orion Nebula. Astronomers have discovered large discs of material, which may themselves be protoplanetary discs, around the stars Vega, Alphecca and Fomalhaut, all of which are very close to the Sun. The Castor co-moving group of stars containing Vega and Fomalhaut has recently been isolated. Using data from the Hipparcos satellite telescope the Castor group was found to have an estimated age of 200 ± 100 million years. This indicates that the infrared excesses seen around Vega and Fomalhaut are likely due to a disk of debris from colliding planetesimals rather than a protoplanetary disk. Successful imaging of Fomalhaut's disk by the Hubble Space Telescope confirms this. The moons of Earth, Jupiter, and other planets are believed to have formed from a similar protolunar disk, and our own solar system was formed by such a disk, and is the reason the planets are arranged in an ecliptic plane.
- Eine protoplanetare Scheibe oder auch zirkumstellare Scheibe ist ein gas- und staubhaltiger flacher Ring um einen neuentstandenen jungen Stern, aus dem sich später ein Planetensystem bilden kann.
- Un disc circumestelar és un disc de material al voltant d'una estrella jove, generalment del tipus T tauri. En ocasions se'ls coneix també com discos protoplanetaris (o fins i tot per l'abreviatura proplyds) al produir-se en aquests discos els processos físics que duen a la formació de planetes. Els discos protoplanetaris són discos de acreciment al voltant d'estrelles joves fonamentals per a comprendre la formació de l'estrella i d'un possible sistema planetari.
- Un disco protoplanetario es un disco circumestelar de material alrededor de una estrella joven, generalmente del tipo T Tauri. En ocasiones se les conoce también por la abreviatura proplyds al producirse en estos discos los procesos físicos que llevan a la formación de planetas. Los discos protoplanetarios son discos de acrecimiento alrededor de estrellas jóvenes fundamentales para comprender la formación de la estrella y de un posible sistema planetario.
- Protoplanetaarinen kiekko, esiplanetaarinen kiekko on nuoren tähden ympärillä kiertävä kaasusta ja pölystä koostuva litteä kiekko. Se kiertää tähden ympärillä. Protoplanetaarisen kiekon kivipöly ja jäähituset tiivistyvät ajan mukana planeetoiksi. Esiplanetaarisen kiekon massa on yleensä murto-osan tähden massasta. Sen aine virtaa spiraalimaisesti kohti tähteä, koska sen vauhti hidastuu oman kitkansa takia. Samaan aikaan uutta kaasua virtaa ympäröivästä pilvestä kiekon ulkoreunalle. Esiplanetaarinen kiekko on siten tyypillinen kertymäkiekko. Esiplanetaarisen kiekon sisäosa on kuuma, ja siellä on muun muassa silikaattimineraaleja. Ulompana kiekon kylmässä osassa on runsaasti jäätä. Esiplanetaariseen kiekkoihin liittyvät usein keskustähdestä kiekon akselin suuntaisesti lähtevät suihkut. Monissa tapauksissa esiplaneteerinen kiekko näkyy sivulta katsoen tummana nauhana, joka peittää keskustähden tai sen lähistön. Alussa esiplanetaarista kiekkoa on vaikeaa tai mahdotonta havaita, koska se on kaasun ja pölyn ympäröimä. Havaitaan ehkä vain radio- tai infrapunakohde tai suihkut. Esiplanetaarinen kiekko harvenee ajan mittaan, kun planeetat tiivistyvät. Joissain kiekoissa tiivistynyt planeetta avaa kiekkoon rengasmaisen aukon. Monesti syntyneet planeetat vaeltelevat kiekon vaikutuksesta. Tyypillisiä esiplanetaarisia kiekkokohteita ovat nuorta Aurinkoa muistuttavat T Tauri-tähdet ja Herbig-Haro-kohteet. Esiplanetaarisia kiekkoja eivät ole Fomalhautin ja Vegan tyyppisten tähtien ympäriltä havaitut pölykiekot, jotka syntyvät asteroidien ja komeettojen törmäillessä ja hajoillessa. Nämä ovat esiplanetaarisia kiekkoja vanhempia.
- Les étoiles se forment à partir d'un nuage de gaz et de poussières dont la partie centrale s'effondre sur elle-même. Puis, à l'intérieur de la nébuleuse résiduelle, la matière se condense éventuellement en un disque qui va donner naissance aux planètes. Les astronomes parlent de disque protoplanétaire.
- A protoplanetáris korong, vagy proplid általában fiatal csillagok körül kialakuló akkréciós korong, melyben gáz és szilárd részecskék keringenek. Ezen részecskék idővel nagyobb anyagcsomókká, végül bolygókká állnak össze. Az akkréciós korongok anyaga általában abból a ködből származik, melyben a csillag létrejött. Összetétele időben változik, kezdetben, meglehetősen gyorsan, a gázanyagból összeállnak az óriásbolygók, ez a folyamat mindössze pár millió évet vesz igénybe. A gázanyag elfogytával a csillag körül törmelékkorong marad vissza, amelyből a kisebb, Földhöz hasonló bolygók összeállása 20-30 millió évet is igénybe vehet.
- Un disco protoplanetario (o proplyd, dall'inglese proto-planetary disk) è una struttura discoidale di gas e polveri in orbita attorno ad una stella o, più spesso, ad una protostella. I dischi protoplanetari raggiungono spesso raggi di 1000 unità astronomiche (U.A. ), con temperature che variano tra il centinaio di kelvin delle zone più esterne sino al migliaio di kelvin della parte più interna. Si ritiene che dai dischi protoplanetari abbiano origine i sistemi planetari.
- 原始惑星系円盤（げんしわくせいけいえんばん、protoplanetary disk）は新しく生まれた恒星（おうし座T型星）の周囲を取り巻く濃いガスが回転している円盤である。英語では proplyd という略称で呼ばれる場合もある。原始惑星系円盤のガス物質は円盤の内側の境界から中心星の表面に向かって落ち込んでいるため、この円盤は一種の降着円盤であると見ることもできる。（この降着過程は円盤内部で物質が集積して惑星が作られる過程とは別である。） おうし座T型星を取り巻く原始惑星系円盤は、近接連星系の周囲に存在する円盤とは大きさや温度の点で異なっている。原始惑星系円盤の半径は約1,000天文単位までで、連星系の円盤に比べて低温である。その温度は円盤の最も内側でようやく1,000Kを越える程度である。原始惑星系円盤には多くの場合ジェットが付随している。 典型的な原始星は水素分子を主成分とする分子雲から生まれる。分子雲の一部で大きさ・質量・密度などがある上限値に達すると、その雲の塊は自己重力によって収縮を始める。このような収縮しつつあるガス雲は原始太陽系星雲 (solar nebula) と呼ばれ、収縮によって密度が次第に高くなる。この収縮過程でガス雲が元々持っていたガスの乱雑運動は均される一方で、ガス雲の全角運動量は角運動量保存則によって不変なため、原始太陽系星雲が収縮して小さくなるにつれて星雲全体がある回転軸の周りに自転するようになる。この自転によって（生地を回転させることで平たいピザができるのと同様に）ガス雲は扁平になり、円盤状の形状を持つようになる。この最初の収縮過程は約10万年続く。この収縮が終わる頃には中心星の表面温度は同じ質量を持つ主系列星と同程度にまで上昇し、光を放射して外部から見えるようになる。この段階に達した星はおうし座T型星と呼ばれる。その後、円盤から中心星へのガスの降着が約1,000万年続いた後、円盤は外部から見えなくなる。円盤が観測されなくなる原因は、中心星の恒星風によって吹き飛ばされるか、あるいは単に質量降着が終わって円盤が光を放射しなくなるためだと考えられている。これまでに発見されている原始惑星系円盤で最も年齢が古いものは約2,500万年である。 太陽系の形成を説明する星雲説では原始惑星系円盤がどのようにして惑星系へと進化するかを次のように説明している。原始惑星系円盤の内部では、塵や氷の微粒子が静電気力や重力相互作用によって集積し、微惑星が作られる。この集積過程は、円盤のガスを系の外に四散させようとする中心のおうし座T型星からの恒星風や、円盤の物質を中心星に落とし込もうとする降着過程との競争となる。 我々の銀河系の中では、いくつかの若い星の周囲で原始惑星系円盤が観測されている。このような原始惑星系円盤は1984年にがか座β星で最初に発見された。最近のハッブル宇宙望遠鏡による観測で、オリオン大星雲の中に多くの原始惑星系円盤が見つかっている。 また太陽に近い明るい恒星の中でも、こと座のベガやかんむり座α星、みなみのうお座のフォーマルハウトなどでガスや塵からなる大きな円盤が恒星を取り巻いているのが発見され、当初は原始惑星系円盤ではないかと考えられた。これらのうち、ベガとフォーマルハウトはカストル運動星群 (Castor co-moving group) と呼ばれるほぼ同じ空間運動をしている恒星で、かつては同じ星間雲から生まれたと考えられている。最近のヒッパルコス衛星による観測で、この運動星群の年齢は約2±1億年と見積もられている。このことから、ベガとフォーマルハウトに見られる赤外線放射の超過は原始惑星系円盤というよりは、微惑星同士の衝突の過程で弾き飛ばされた小天体からなる円盤という解釈が妥当であると現在では考えられている。この説はハッブル宇宙望遠鏡によるフォーマルハウトの円盤の観測によっても裏付けられている。
- Een protoplanetaire schijf of proplyd is een soort accretieschijf die zich vormt rond een zeer jonge ster, een T Tauri ster of Herbig-ster. Protoplanetaire schijven zijn de mogelijke voorlopers van planetaire systemen. De term 'accretie' dient hier echter niet te worden verward met accretie als onderdeel van de vorming van planetesimalen; hiervan is bij proplanetaire schijven nog geen sprake. Doordat ons eigen zonnestelsel uiteindelijk ook uit een proto-planetaire schijf gevormd werd, liggen de planeten in een ecliptisch vlak ten opzichte van de zon. De radius van protoplanetaire schijven kan tot 1000 AE bedragen. Hun temperatuur is laag in vergelijking met die van sterren; zo is zelfs in het midden van een protoplanetaire schijf de temperatuur nog geen 1000 graden. Water is de enige stof die zowel in vaste als in vloeibare vorm in grote hoeveelheden voorkomt in protoplanetaire schijven. Protoplanetaire schijven komen vaak voor in combinatie met Herbig-Haro objecten. Observaties door de Ruimtetelescoop Hubble hebben protoplanetaire schijven en planetaire schijven geobjectiveerd, onder meer in de Orionnevel. In de buurt van ons eigen zonnestelsel zijn ook enkele sterren ontdekt die worden omgeven door een infrarood exces. Dit duidt mogelijk op protoplanetaire schijven, maar gezien de leeftijd van de sterren (100 - 200 miljoen jaar) is het waarschijnlijker dat het planetesimalen zijn. De schijfvormige 'wolk' van materie wordt gevormd door de gravitationele aantrekkingskracht van reeds aanwezige massa, waaromheen verder materiaal wordt aangetrokken. Door het samentrekken van de massa ontstaat een zonnenevel en wordt als gevolg van de wet van behoud van impulsmoment de oorspronkelijke rotatiesnelheid vergroot. Hierdoor gaat de materiewolk uitplatten tot een schijf. De initiële collaps duurt ongeveer 100.000 jaar. Uiteindelijk wordt de protoster, welke voornamelijk uit waterstof bestaat, een T Tauri type ster of een Hebrig-ster. Na ongeveer 10 miljoen jaar is de wolk volledig uitgeplat en de schijf verdwenen.
- Dysk protoplanetarny jest to zagęszczenie pyłów i gazów wokół młodej gwiazdy w kształcie dysku. Zaczyna powstawać jeszcze przed rozpoczęciem reakcji jądrowej w centrum układu. Materia, z której się składa, pochodzi z obłoku wokół gwiazdy. Po rozpoczęciu reakcji jądrowej w gwieździe następuje zróżnicowanie pierwiastków zależne od odległości od jej centrum. Wewnątrz kondensują się ciężkie pierwiastki. Po czasie około miliona lat dysk powinien zmienić się w grupę większych ciał (z powodu łączenia się drobin pyłu w większe fragmenty). Potem rozpoczyna się długi proces tworzenia planet.
- Протоплане́тный диск или проплид — вращающийся диск плотного газа вокруг молодой, недавно сформированной протозвезды, из которого впоследствии образуются планеты. Файл:M42proplyds. jpg Протопланетный диск в Туманности Ориона. Файл:Protoplanetary disk HH-30. jpg Протопланетный диск HH-30 в созвездии Тельца, находящийся на расстоянии около 450 световых лет от Земли. Файл:Protoplanetary-disk. jpg Протопланетный диск в представлении художника. Протопланетные диски были обнаружены вокруг нескольких молодых звёзд нашей Галактики, первым из которых был открыт диск вокруг звезды β Живописца в 1984 г. Вскоре наблюдения орбитального телескопа «Хаббл» выявили формирующиеся планетные системы в Туманности Ориона. Астрономы открыли огромные диски из газопылевой материи, похожие на протопланетные, вокруг звёзд Вега, Фомальгаут и Гемма (или Альфекка, α Северной Короны).
- En protoplanetarisk skiva, eller proplyd, är en roterande cirkumstellär skiva med tät gas som omringar en mycket ung stjärna, en T-Tauri-stjärna eller Herbig-Ae/Be-stjärna. Den protoplanetariska skivan kan anses vara en ackretionsskiva eftersom materia kan falla ner från de inre delarna av skivan till stjärnans yta, men den processen bör inte blandas ihop med ackretionsprocessen som tros bilda själva planeterna. Protoplanetariska skivor runt T-Tauri-stjärnor skiljer sig från skivorna som omringar den dominerande stjärnan i dubbelstjärnesystem genom storlek och temperatur. Protoplanetariska skivor har radier upp emot 1000 AU och är tämligen kalla. Bara deras innersta delar når temperaturer över 1000 K. De är ofta associerade med så kallade Herbig-Haro-objekt och liknande fenomen. Protostjärnor bildas normalt från molekylmoln som huvudsakligen består av molekylärt väte. När en del av ett molekylmoln når en kritisk storlek, massa, eller densitet, börjar den kollapsa av sin egen gravitation. När det kollapsande molnet, kallad en solnebulosa, blir tätare, börjar de slumpmässiga rörelser som fanns hos molekylerna i molnet jämna ut sig och övergå till riktningen för nebulosans nettovinkelmoment. Rörelsemängdsmomentet orsakar en allt snabbare rotation allt eftersom nebulosan blir mindre. Denna rotation får molnet att platta ut sig, precis som när en pizzabagare plattar ut degen genom att rotera den i luften, och får formen av en skiva. Den ursprungliga kollapsen tar ungefär 100 000 år. Efter denna tid når stjärnan en yttemperatur som liknar en huvudsekvenstjärna och blir synlig. Den är nu en T-Tauri-stjärna. Ackretion av gas på stjärnan fortsätter ytterligare ungefär 10 miljoner år tills att skivan försvinner. De äldsta protoplanetariska skivorna som här upptäckts är 25 miljoner år gamla..
- 原行星盤（英文：Proplyd or Protoplanetary Disc）是在新形成的年輕恆星（如金牛T星）外圍繞的濃密氣體，因為氣體會從盤的內側落入恆星的表面，所以可以視為是一個吸積盤。但是，不能將這個過程與恆星形成時的吸積混淆在一起。 環繞金牛座T的原行星盤，溫度與大小都與雙星周圍的盤不同。原行星盤的半徑可以達到1,000天文單位，但是溫度並不高，在它們最內側的溫度也不過1,000K，並且經常有噴流伴隨著。 典型的原行星盤來自主要是氫分子的分子雲。當分子雲分得的大小達臨界質量或是密度，將會因自身重力而塌縮。而當雲氣開始塌縮，這時可稱為太陽星雲，密度將變得更高，原本在雲氣中隨機運動的分子，也因而呈現出星雲平均的淨角動量運動方向，角動量守恆導致星雲縮小的同時，自轉速度亦增加。這種自轉也導致星雲逐漸扁平，就像製作意大利薄餅一樣，形成盤狀。從崩塌起約十萬年後，恆星表面的溫度與主序帶上相同質量的恆星相同時，恆星將變得可以被看見，就像金牛座T的情況。吸積盤中的氣體在未來的一千萬年中，盤面消失前，仍會繼續落入恆星。盤面可能是被年輕恆星的恆星風吹散，或僅僅是因為吸積之後，單純的停止輻射而結束。發現的最老的原行星盤已經存在了二千五百萬年之久。 太陽系形成的星雲假說描述原行星盤如何發展成行星系統。靜電和引力互相作用在盤面上的塵埃粒子和顆粒，使它們生常成為星子。這個過程與會將氣體吹散的恆星風競爭，將氣體累積並將物質拉入金牛座T的中心。 在我們的銀河系內，已經觀測到一些年輕恆星周圍的原行星盤。第一個是在1984年發現的繪架座 β，最近的則是哈柏太空望遠鏡發現在獵戶座大星雲內正在形成的原恆星盤。 天文學家已經在距離太陽不遠的恆星，天琴座織女星、北冕座貫索四、和南魚座北落師門，發現大量的原行星盤材料，或許本身就已經是原行星盤。 包含織女和北落師門的北河二共同運動星團被分辨出來。利用希巴古衛星資料，估計北河二星團年齡約二億年（誤差約一億年），這顯示以紅外線觀察到的織女和北落師門周圍的殘餘物質可能已成星子，而不僅僅是原行星盤了。哈柏太空望遠鏡已經成功的觀測北落師門的原行星盤，並證實猜測。
|
| rdfs:comment
|
- A protoplanetary disk (or proplyd) is a rotating circumstellar disk of dense gas surrounding a young newly formed star, a T Tauri star or Herbig star. The protoplanetary disk may be considered an accretion disk because gaseous material may be falling from the inner edge of the disk onto the surface of the star, but this process should not be confused with the accretion process thought to build up the planets themselves.
- Eine protoplanetare Scheibe oder auch zirkumstellare Scheibe ist ein gas- und staubhaltiger flacher Ring um einen neuentstandenen jungen Stern, aus dem sich später ein Planetensystem bilden kann.
- Un disc circumestelar és un disc de material al voltant d'una estrella jove, generalment del tipus T tauri. En ocasions se'ls coneix també com discos protoplanetaris (o fins i tot per l'abreviatura proplyds) al produir-se en aquests discos els processos físics que duen a la formació de planetes. Els discos protoplanetaris són discos de acreciment al voltant d'estrelles joves fonamentals per a comprendre la formació de l'estrella i d'un possible sistema planetari.
- Un disco protoplanetario es un disco circumestelar de material alrededor de una estrella joven, generalmente del tipo T Tauri. En ocasiones se les conoce también por la abreviatura proplyds al producirse en estos discos los procesos físicos que llevan a la formación de planetas. Los discos protoplanetarios son discos de acrecimiento alrededor de estrellas jóvenes fundamentales para comprender la formación de la estrella y de un posible sistema planetario.
- Protoplanetaarinen kiekko, esiplanetaarinen kiekko on nuoren tähden ympärillä kiertävä kaasusta ja pölystä koostuva litteä kiekko. Se kiertää tähden ympärillä. Protoplanetaarisen kiekon kivipöly ja jäähituset tiivistyvät ajan mukana planeetoiksi. Esiplanetaarisen kiekon massa on yleensä murto-osan tähden massasta. Sen aine virtaa spiraalimaisesti kohti tähteä, koska sen vauhti hidastuu oman kitkansa takia.
- Les étoiles se forment à partir d'un nuage de gaz et de poussières dont la partie centrale s'effondre sur elle-même. Puis, à l'intérieur de la nébuleuse résiduelle, la matière se condense éventuellement en un disque qui va donner naissance aux planètes. Les astronomes parlent de disque protoplanétaire.
- A protoplanetáris korong, vagy proplid általában fiatal csillagok körül kialakuló akkréciós korong, melyben gáz és szilárd részecskék keringenek. Ezen részecskék idővel nagyobb anyagcsomókká, végül bolygókká állnak össze. Az akkréciós korongok anyaga általában abból a ködből származik, melyben a csillag létrejött.
- Un disco protoplanetario (o proplyd, dall'inglese proto-planetary disk) è una struttura discoidale di gas e polveri in orbita attorno ad una stella o, più spesso, ad una protostella. I dischi protoplanetari raggiungono spesso raggi di 1000 unità astronomiche (U.A. ), con temperature che variano tra il centinaio di kelvin delle zone più esterne sino al migliaio di kelvin della parte più interna. Si ritiene che dai dischi protoplanetari abbiano origine i sistemi planetari.
- Een protoplanetaire schijf of proplyd is een soort accretieschijf die zich vormt rond een zeer jonge ster, een T Tauri ster of Herbig-ster. Protoplanetaire schijven zijn de mogelijke voorlopers van planetaire systemen. De term 'accretie' dient hier echter niet te worden verward met accretie als onderdeel van de vorming van planetesimalen; hiervan is bij proplanetaire schijven nog geen sprake.
- Dysk protoplanetarny jest to zagęszczenie pyłów i gazów wokół młodej gwiazdy w kształcie dysku. Zaczyna powstawać jeszcze przed rozpoczęciem reakcji jądrowej w centrum układu. Materia, z której się składa, pochodzi z obłoku wokół gwiazdy. Po rozpoczęciu reakcji jądrowej w gwieździe następuje zróżnicowanie pierwiastków zależne od odległości od jej centrum. Wewnątrz kondensują się ciężkie pierwiastki.
- Протоплане́тный диск или проплид — вращающийся диск плотного газа вокруг молодой, недавно сформированной протозвезды, из которого впоследствии образуются планеты. Файл:M42proplyds. jpg Протопланетный диск в Туманности Ориона. Файл:Protoplanetary disk HH-30.
- En protoplanetarisk skiva, eller proplyd, är en roterande cirkumstellär skiva med tät gas som omringar en mycket ung stjärna, en T-Tauri-stjärna eller Herbig-Ae/Be-stjärna. Den protoplanetariska skivan kan anses vara en ackretionsskiva eftersom materia kan falla ner från de inre delarna av skivan till stjärnans yta, men den processen bör inte blandas ihop med ackretionsprocessen som tros bilda själva planeterna.
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
