| dbpedia-owl:abstract
|
- Die Pfründe, Plural Pfründen, auch Präbende (in der Schweiz auch Pfrund) genannt (vom Mittellateinischen praebenda für „Unterhalt“ abgeleitet), bezeichnet ursprünglich eine Schenkung, dann das Einkommen aus einem weltlichen oder kirchlichen Amt, im Besonderen die durch eine natürliche oder juristische Person gewährte Nahrung, Verköstigung oder Unterhaltszahlung. Übertragen wird der Begriff auch für das Amt selbst (mit einem selbstständigen Einkommen für den Amtsinhaber) oder für eine Abgabe zur Finanzierung dieses Amtes gebraucht. Dieses System der indirekten Finanzierung eines Amtes war im frühen und hohen Mittelalter, vor der allgemeinen Durchsetzung der Geldwirtschaft, die einzig sinnvolle Möglichkeit der unabhängigen und langfristigen Finanzierung solcher Stellen. Im Gefolge der Reformation wurden die Pfründen allerdings in beiden Kirchen, nicht zuletzt wegen des im Spätmittelalter weit verbreiteten Missbrauchs des Pfründenwesens, nach und nach zugunsten einer direkten Besoldung der Amtsträger eingezogen. Eine Pfründe ist in Deutschland heute häufig eine rechtsfähige Stiftung, die aber zum kirchlichen Vermögen gehört und in der Regel durch kirchliche Organe rechtlich vertreten wird. Den rechtlichen Charakter einer Pfründe haben auch die vielerorts noch vorhandenen Küsterschulstiftungen und Kirchschullehne (z. B. in Sachsen). Pfründen gibt es also auch heute noch in evangelischen Landeskirchen. Ob Pfründen Stiftungen kirchlichen, öffentlichen oder privaten Rechts sind, hängt von ihrer Entstehungszeit und dem örtlich geltenden (Landes-) Recht ab. Auch ein für Träger öffentlicher Ämter oft zu günstigen Bedingungen durch Einkauf oder eine Stiftung gesicherter Unterhalt in einem Kloster, Heim oder Krankenhaus kann als Pfründe bezeichnet werden. Personen, die diese Leistungen in Anspruch nehmen, werden Pfründner genannt. Heute wird das Wort jedoch meist negativ als fette Pfründe im Sinne eines Amts, das wesentlich mehr einbringt, als man als Leistung dafür erbringen muss, verwendet.
- Benefiziat ist ein ehemaliger Amtstitel der römisch-katholischen Kirche für einen Kleriker, der seinen Unterhalt vom Ertrag einer Pfründe erhielt. Hierbei handelt es sich um ein von der zuständigen kirchlichen Autorität vergebenes Rechtsinstitut auf Pfarreiebene, das aus Kirchenamt und nutzungsfähiger Vermögensmasse besteht. Man kann dabei zwischen Stifts-, Schloss-, Schul- und Pfarrbenefiziaten unterscheiden. Der Inhaber des Titels hatte in der Regel ein vom Pfarrhof bzw. Pfarrhaus unabhängiges Wohnhaus, das so genannte Benefiziatenhaus. Die Aufgaben heutiger Träger des Titels „Benefiziat“ unterscheiden sich nicht mehr von denen eines Kaplans. So bezeichnet der Titel heute lediglich einen Kaplan, der nicht im Haushalt des Pfarrers wohnt, sondern einen eigenen Hausstand unterhält. Die Bezahlung erfolgt kaum noch über die ursprünglichen Benefizien: Um eine einheitliche Besoldung zu gewährleisten, wird gleichzeitig mit der Verleihung eines Benefitiums ein Verzicht auf die Erträge daraus im Ausgleich zu einer regulären Besoldung statt dieser Erträge angestrebt. . Als Benefizianten bezeichnete man seit dem späten Mittelalter Studenten, die an wohltätig gestifteten, sogenannten Studentenfreitischen (beneficium mensae communis) unentgeltlich verpflegt wurden.
- A prebendary is a post connected to an Anglican or Catholic cathedral or collegiate church and is a type of canon. Prebendaries have a role in the administration of the cathedral. A prebend is a type of benefice, which was usually drawn from specific sources in the income from the cathedral estates. When attending cathedral services, prebendaries sit in particular seats, usually at the back of the choir stalls. These are known as prebendal stalls.
- Prebenda on kirkollisen viran haltijalle tai kirkollisen oppilaitoksen tai muun laitoksen virkamiehelle luovutettu palkkaetu, joka saadaan jonkin seurakunnan tai maatilan tuottamasta tulosta. Alkuaan prebenda oli katolisen kirkon pappien ja munkkien yhteisellä aterialla nauttima ruoka ja juomat. Keskiajan Ruotsissa tuomiokapitulien jäsenillä oli yleisesti prebendaseurakuntia. Suomessa niitä kuului joihinkin tuomiokapitulien ja yliopiston virkoihin vuoteen 1870 saakka. Ruotsissa viimeiset prebendat lakkautettiin 1910, paitsi Visbyn piispan prebenda, joka jatkui vuoteen 1986. Prebendatiloja jäi Suomessa uskonpuhdistuksen jälkeen kirkon, yliopiston ja joidenkin laitosten hallintaan. Kun vuonna 1723 säädettiin papiston erioikeuksista, heille vakuutettiin järjestelmän jatkuvan. Myöhemmin prebendatiloja siirtyi kruunun hallintaan sen antaessa korvaukseksi muita tuloja. Näistä tiloista on käytetty myös nimitystä anneksitila.
- Il termine prebenda indica un beneficio ecclesiastico, solitamente derivante dalla gestione di un canonicato. In alcuni casi viene intesa come 'beneficio privo di cura d'anime' o alla latina sine cura animarum. In epoca medioevale rappresentavano elementi di prestigio offerti in dono da signorotti e nobili per ingraziarsi personaggi potenti o per dimostrare riconoscenza a loro alleati. Per estensione è venuta ad indicare un regalo od un omaggio fatto a qualcuno.
- Een prebende (van het Latijn praebenda pars = te schenken deel) is het jaarlijkse inkomen van een geestelijke. Het Latijnse werkwoord praebeo werd oorspronkelijk gebruikt om de inkomsten van een kapittel van kanunniken (koorheren) aan te duiden dat voor het levensonderhoud van deze geestelijken bestemd was. In het kerkrecht komt het woord prebende alleen in deze zin voor, in het dagelijks spraakgebruik is het een aanduiding voor kerkelijke inkomsten, die beneficiën en ook wel vicarieën worden genoemd. De prebende moet worden opgebracht door een bisdom, parochie, klooster of door de stichters van de afzonderlijke vicarieën. Ook de inkomsten van de dames van de Theresia-Orde werden prebenden genoemd. Onder het Ancien Régime, het absolutistische Europa van vóór de Franse Revolutie, verdeelden de kerkvorsten en de koningen de inkomsten van kloosters en bisdommen onder hun vrienden, familie en relaties. Een geestelijke kon inkomsten trekken uit meerdere bisdommen en kloosters en hoefde zijn ambt niet eens uit te voeren. Deze constructie werd een Prebende sine cura (animarum), Latijn voor "geld zonder (ziels)zorg" genoemd. Het Nederlandse woord sinecure ontleent hieraan zijn bestaan. De prebenden werden genoten en de goederen werden bestuurd door de clerus. Sinds de middeleeuwen bleven de goedbedoelde giften aan kerken, kloosters, prebenden en vicarieën doorgaan. Dit vermogen werd onttrokken aan het maatschappelijk verkeer en vormde feitelijk - al dan niet gewild - een steeds grotere economisch macht. Daarop volgde een machtspolitieke strijd tussen kerk en staat. Kerkelijke goederen en kloostergoederen en prebenden werden in meerdere landen genationaliseerd, zoals in Rusland, Oostenrijk, Frankrijk en Nederland. Dit bereikte een hoogtepunt bij de nationalisering van kerkelijke goederen en secularisering in de periode van de Franse Revolutie van 1789.
- Prebende (avledet fra middelalderlatin praebenda for «kosthold») kan bety inntektene fra et som regel kirkelig pastorat som var avsatt til å lønne en viss befatning innen kirke eller skole. Uttrykket går tilbake til en gammel ordning hvorved slike inntekter ble anvist for det felles underhold for munker og klerikere (præbenda quotidiana in refectorio ad majorem mensam), og senere ble utvidet til den part som en enkelt kannik skulle ha for seg alene. I middelalderens Norge ble begrepet brukt om den delen av de kirkelige inntektene som gikk til å betale domkapitlene, kannikene og lignende. Dette i utgangspunktet katolske instituttet overlevde reformasjonen i flere land og områder, men gjennomgikk da nasjonsavhengig forskjellige historiske videreutviklinger.
- Prebenda – uposażenie duchownych nie połączone zasadniczo ze sprawowaniem obowiązków duszpasterskich. Osobę czerpiącą dochody z prebendy zwano prebendarzem lub prebendariuszem. Prebendy powstały w średniowieczu, w celu zapewnienia utrzymania duchownym nie posiadającym dochodów z działalności duszpasterskiej. Dotyczyło to przede wszystkim kanoników kapituł katedralnych sprawujących funkcje administracyjne w diecezji. Prebendy zastąpiły wcześniejszą wspólnotę dochodów członków kapituły. W Polsce już w XIII wieku każdy kanonik miał swoje odrębne uposażenie czyli prebendę. Prebendy ustanawiano na dochodach kościoła, w szczególności pochodzących z dziesięcin. Stopniowo przekształciły się one w szczególnego rodzaju fundacje, których dochody przypisane były konkretnemu stanowisku czy urzędowi kościelnemu. Liczba urzędów, którym przynależały prebendy również stale rosła i często były to urzędy honorowe, których piastowanie nie wiązało się ze szczególnymi obowiązkami. Pojawili się prawdziwi łowcy prebend, którzy potrafili zgromadzić do dziesięciu takich beneficjów i zapewnić sobie w ten sposób znaczne dochody (np. Bodzanta czy Uriel Górka mający więcej niż pięć prebend nie byli wcale wyjątkami). Często rozdawnictwo prebend wiązało się z nepotyzmem dostojników kościelnych, dbających w ten sposób o zabezpieczenie materialne swych krewnych. Oczywiście instytucja prebend spełniała również cały czas swą podstawową funkcję. Z czasem pojawiły się prebendy związane z utrzymaniem ośrodków czy miejsc kultu, które same nie mogły zapewnić wystarczających dochodów dla duchownych je obsługujących. Osoby tworzące takie beneficja nazywane były patronami prebend. Na przykład Jan Długosz, sam zresztą dzierżący kilka prebend ale raczej bez wątpienia zasłużenie, był patronem prebendy służącej na utrzymanie opiekunowi kościoła pod wezwaniem świętego Marcina w Wiślicy. Patronami prebend były również osoby świeckie, ustanawiając je na przeznaczonym przez siebie na ten cel majątku. Intencją tego typu prebend było stworzenie gwarantowanych, często dodatkowych dochodów dla duchownych pełniących funkcje duszpasterskie lub znajdujących się na emeryturze. Prebendy takie związane były z poszczególnymi kościołami lub nawet pojedynczymi ołtarzami, których opiekunowie mieli zapewnione w ten sposób uposażenie. Patronat prebendy łączył się z uprawnieniem powołania na funkcję czy stanowisko z nią związane. Prebendy tworzone przez osoby indywidualne pozostawały zasadniczo pod ich patronatem. Prebendy oficjalne (urzędowe), ze względu na ich liczbę i przynoszone dochody stały się poważnym narzędziem władzy. Osobom nimi dysponującym pozwalały stworzyć szeroki system klienteli i w ten sposób umacniać swoje wpływy. Stąd częste spory pomiędzy biskupami a władcami świeckimi o prawo patronatu nad prebendami. W Polsce prawo do rozdawania wakujących kanonii i związanych z nimi prebend rościli sobie panujący. Często nadawali te stanowiska i związane z nimi dochody urzędnikom, wśród których znaczną część stanowili duchowni, traktując to jako formę ich wynagrodzenia za pracę lub dodatkowej nagrody za wierną służbę. Przekształcenia instytucji prebend spowodowały, że słowo prebenda było często używane w pojęciu ogólnym – gratyfikacji czy zysku.
- Prebende (medeltidslat. praebenda "kosthåll", av lat. praebeo "erbjuda", "skänka"), var ett pastorat vars inkomst användes till att betala lönen för en viss befattning inom kyrka eller skola. Benämningen har uppkommit av att inkomster från vissa församlingar anvisades till gemensamt underhåll åt munkar och klerker (præbenda quotidiana in refectorio ad majorem mensam) och sedermera anslogs till underhåll åt kaniker har för sig. Efter reformationen bibehölls prebenden åt biskopar och domkapitelsledamöter, och tilldelades sedermera även teologie adjunkter vid universiteten samt några andra ecklesiastika ämbets- och tjänstemän, via Uppsala universitets privilegier. Så småningom fick även professorer utanför teologiska fakulteter prebenden som löneförbättring, om de först lät prästviga sig. I senare tid har prebendepastoratens antal betydligt inskränkts, och från år 1910 fanns sådana förenade endast med biskopsämbetena, de teologiska professurerna i Uppsala och Lund (med ett undantag för vardera platsen) samt med fyra teologie lektorsbefattningar. Dessa avskaffades successivt och slutligen 1941. Som längst levde prebendeinstitutionen kvar i Visby, där kyrkoherdetjänsten i domkyrkoförsamlingen ända fram till 1986 var biskopens prebende.
- On nomme parfois prébendes les distributions de vivres qui furent effectuées quelques temps à Rome au milieu de la décadence de l'Empire, puis disparurent peu à peu à mesure que le Trésor romain s'épuisait. Une prébende désigne cependant stricto sensu un revenu strictement attaché à un canonicat, charge ecclésiastique du chanoine, et qui représente son bénéfice ecclésiastique. Par extension, le terme s'est peu à peu appliqué à tout revenu découlant d'une charge ou fonction rémunérée de façon forfaitaire. Le terme de prébendier, ou bénéficiaire d'une prébende, peut également désigner un ecclésiastique servant au Chœur, c'est-à-dire au-dessous du chanoine. Au Royaume-Uni, à compter du Modèle:XVIe siècle, les professeurs titulaires d'une chaire universitaire sont également dits prébendiers, leurs revenus étant versés par l'Église. Le terme était également utilisé pour désigner certains pauvres qui étaient nourris des revenus d'une église.
|
| rdfs:comment
|
- A prebendary is a post connected to an Anglican or Catholic cathedral or collegiate church and is a type of canon. Prebendaries have a role in the administration of the cathedral. A prebend is a type of benefice, which was usually drawn from specific sources in the income from the cathedral estates. When attending cathedral services, prebendaries sit in particular seats, usually at the back of the choir stalls. These are known as prebendal stalls.
- Il termine prebenda indica un beneficio ecclesiastico, solitamente derivante dalla gestione di un canonicato. In alcuni casi viene intesa come 'beneficio privo di cura d'anime' o alla latina sine cura animarum. In epoca medioevale rappresentavano elementi di prestigio offerti in dono da signorotti e nobili per ingraziarsi personaggi potenti o per dimostrare riconoscenza a loro alleati. Per estensione è venuta ad indicare un regalo od un omaggio fatto a qualcuno.
- Die Pfründe, Plural Pfründen, auch Präbende (in der Schweiz auch Pfrund) genannt (vom Mittellateinischen praebenda für „Unterhalt“ abgeleitet), bezeichnet ursprünglich eine Schenkung, dann das Einkommen aus einem weltlichen oder kirchlichen Amt, im Besonderen die durch eine natürliche oder juristische Person gewährte Nahrung, Verköstigung oder Unterhaltszahlung.
- Benefiziat ist ein ehemaliger Amtstitel der römisch-katholischen Kirche für einen Kleriker, der seinen Unterhalt vom Ertrag einer Pfründe erhielt. Hierbei handelt es sich um ein von der zuständigen kirchlichen Autorität vergebenes Rechtsinstitut auf Pfarreiebene, das aus Kirchenamt und nutzungsfähiger Vermögensmasse besteht. Man kann dabei zwischen Stifts-, Schloss-, Schul- und Pfarrbenefiziaten unterscheiden. Der Inhaber des Titels hatte in der Regel ein vom Pfarrhof bzw.
- Prebenda on kirkollisen viran haltijalle tai kirkollisen oppilaitoksen tai muun laitoksen virkamiehelle luovutettu palkkaetu, joka saadaan jonkin seurakunnan tai maatilan tuottamasta tulosta. Alkuaan prebenda oli katolisen kirkon pappien ja munkkien yhteisellä aterialla nauttima ruoka ja juomat. Keskiajan Ruotsissa tuomiokapitulien jäsenillä oli yleisesti prebendaseurakuntia. Suomessa niitä kuului joihinkin tuomiokapitulien ja yliopiston virkoihin vuoteen 1870 saakka.
- Een prebende (van het Latijn praebenda pars = te schenken deel) is het jaarlijkse inkomen van een geestelijke. Het Latijnse werkwoord praebeo werd oorspronkelijk gebruikt om de inkomsten van een kapittel van kanunniken (koorheren) aan te duiden dat voor het levensonderhoud van deze geestelijken bestemd was.
- Prebenda – uposażenie duchownych nie połączone zasadniczo ze sprawowaniem obowiązków duszpasterskich. Osobę czerpiącą dochody z prebendy zwano prebendarzem lub prebendariuszem. Prebendy powstały w średniowieczu, w celu zapewnienia utrzymania duchownym nie posiadającym dochodów z działalności duszpasterskiej. Dotyczyło to przede wszystkim kanoników kapituł katedralnych sprawujących funkcje administracyjne w diecezji. Prebendy zastąpiły wcześniejszą wspólnotę dochodów członków kapituły.
- Prebende (avledet fra middelalderlatin praebenda for «kosthold») kan bety inntektene fra et som regel kirkelig pastorat som var avsatt til å lønne en viss befatning innen kirke eller skole. Uttrykket går tilbake til en gammel ordning hvorved slike inntekter ble anvist for det felles underhold for munker og klerikere (præbenda quotidiana in refectorio ad majorem mensam), og senere ble utvidet til den part som en enkelt kannik skulle ha for seg alene.
- Prebende (medeltidslat. praebenda "kosthåll", av lat. praebeo "erbjuda", "skänka"), var ett pastorat vars inkomst användes till att betala lönen för en viss befattning inom kyrka eller skola. Benämningen har uppkommit av att inkomster från vissa församlingar anvisades till gemensamt underhåll åt munkar och klerker (præbenda quotidiana in refectorio ad majorem mensam) och sedermera anslogs till underhåll åt kaniker har för sig.
- On nomme parfois prébendes les distributions de vivres qui furent effectuées quelques temps à Rome au milieu de la décadence de l'Empire, puis disparurent peu à peu à mesure que le Trésor romain s'épuisait. Une prébende désigne cependant stricto sensu un revenu strictement attaché à un canonicat, charge ecclésiastique du chanoine, et qui représente son bénéfice ecclésiastique.
|
