| dbpprop:abstract
|
- Paul Karl Feyerabend was an Austrian-born philosopher of science best known for his work as a professor of philosophy at the University of California, Berkeley, where he worked for three decades (1958–1989). His life was a peripatetic one, as he lived at various times in England, the United States, New Zealand, Italy, Germany, and finally Switzerland. His major works include Against Method (published in 1975), Science in a Free Society (published in 1978) and Farewell to Reason (a collection of papers published in 1987). Feyerabend became famous for his purportedly anarchistic view of science and his rejection of the existence of universal methodological rules. He is an influential figure in the philosophy of science, and also in the sociology of scientific knowledge.
- Paul Karl Feyerabend war ein österreichischer Philosoph und Wissenschaftstheoretiker, der an verschiedenen Orten wirkte. Er war von 1958 bis 1989 Philosophieprofessor an der Universität von Kalifornien in Berkeley, und lebte zeitweilig in England, Deutschland, Neuseeland, Italien, und zuletzt in der Schweiz, wo er als Hochschullehrer an der ETH Zürich tätig war. Bekannt wurde Feyerabend durch seinen wissenschaftstheoretischen Anarchismus. Nach Feyerabend lassen sich keine universellen und ahistorischen wissenschaftlichen Methoden formulieren, produktive Wissenschaft müsse vielmehr Methoden nach Belieben verändern, einführen und aufgeben dürfen. Zudem gebe es keine allgemeinen Maßstäbe, mit denen man verschiedene wissenschaftliche Methoden oder Traditionen bewerten könne. Das Fehlen allgemeiner Bewertungsmaßstäbe führt Feyerabend zu einem philosophischen Relativismus, nach dem keine Theorie allgemein wahr oder falsch ist.
- Paul Karl Feyerabend (Viena, 13 de gener de 1924 - Zuric, 11 de febrer de 1994) filòsof de la ciència que al llarg de la seva vida va experimentar una evolució constant (popperià, antirracionalista, empirista, antiempirista, antipositivista, relativista), sempre amb un alt grau d'anarquisme i criteri crític; creador de l'anarquisme epistemològic. És un dels dos autors de la Tesi de la incommensurabilitat. En els seus assajos utilitza un llenguatge clar i expressiu que influeix en el lector, allunyat del llenguatge fred i asèptic que és una de les limitacions que, segons Feyerabend, pateix un científic. Utilitza amb freqüència cites de filòsofs marxistes Seleccionades potser pel seu llenguatge directe. Va escriure amb una passió difícil de trobar en cap altre filòsof de la ciència. Les crítiques negatives inicials que va rebre el seu llibre Contra el mètode li van costar, com narra en la seva autobiografia (Matant el temps), una profunda depressió.
- Paul Karl Feyerabend byl původem rakouský filosof vědy a zakladatel epistemologického anarchismu.
- Paul Karl Feyerabend filósofo de la ciencia que a lo largo de su vida ha experimentado una evolución constante, siempre con un alto grado de anarquismo y criterio crítico; creador del anarquismo epistemológico. Es uno de los dos autores de la Tesis de la Inconmensurabilidad. En sus ensayos utilizó un lenguaje claro y expresivo que influyera en el lector, alejándose del lenguaje frío y aséptico que es una de las limitaciones que, según Feyerabend, sufre un científico. Emplea con frecuencia citas de filósofos marxistas seleccionadas quizá por su lenguaje directo. Escribió con una pasión difícil de encontrar en ningún otro filósofo de la ciencia. Las críticas negativas iniciales que recibió su libro Contra el método le costaron, como narra en su autobiografía (Matando el tiempo), una profunda depresión.
- Paul Feyerabend oli itävaltalaissyntyinen tieteenfilosofi. Hän opiskeli Wienissä historiaa ja sosiologiaa, mutta vaihtoi sitten fysiikan opintoihin. Myöhemmin Feyerabend opiskeli filosofiaa ja tapasi Karl Popperin, josta tuli hänen opettajansa. Paul Feyeraband tunnetaan anarkistisen tieteenfilosofian kannattajana. Häneen liitetään sanonta "Anything goes" ("Kaikki käy"). Tällä Feyerabend ei tarkoittanut, että mikä tahansa tieteenä esiintyvä on tiedettä. Hän väitti, ettei voida esittää johdonmukaista säännöstöä, jota olisi noudatettava tieteen tekemisessä – tai että jos sellainen välttämättä halutaan esittää, niin ainoa mahdollisuus on "Anything goes". Ankara johdonmukaisuuden vaatimus voi Feyerabendin mukaan vain tukahduttaa tieteen kehityksen: jos jo hyväksytyn tieteen kanssa ristiriitaiset teoriat on hylättävä, mitään aidosti uutta ei voi esittää. Näkemyksensä hän perustaa tieteen historiaan, jossa hän näkee useita esimerkkejä myöhemmin hyväksytyistä teorioista, jotka aikanaan olivat ristiriitaisia ja jopa järjen ja kokemuksen vastaisia. Erityisen perusteellisesti hän on eritellyt kopernikaanista vallankumousta ja Galileo Galilein käyttämää retoriikkaa. Feyerabend oli itse koulutukseltaan tähtitieteilijä. Feyerabend vaati myös tieteentekijöitä alistamaan väitteensä yleiseen keskusteluun tasa-arvoisina ja samoin ehdoin kuin muut: koska ei ole kriteerejä, jotka jakaisivat kaikki väitteet tieteellisiin ja ei-tieteellisiin, ei voida hyväksyä, että tieteellisillä väitteillä olisi etuoikeutettu asema ei-tieteellisiin nähden. Feyerabendia arvosteltiin hyvin voimakkaasti. Häntä syytettiin tieteenvastaiseksi sekä pseudotieteen ja uskomuslääketieteen kannattajaksi. Eräissä kirjoituksissaan Feyerabend tuomitsee joukon tieteentekijöitä, jotka olivat allekirjoittaneet julistuksen astrologiaa vastaan, ja omien kokemustensa perusteella (hän kärsi sotavamman aiheuttamista kivuista) hän kehuu kiinalaista lääketiedettä. Hän sanoi kuitenkin puolustavansa astrologiaa, jota hän piti jonninjoutavana, vain sananvapauden nimissä ja syytti tieteentekijöitä siitä, että nämä argumenttien sijasta käyttivät pelkkää tieteen arvovaltaa tukahduttaakseen itselleen epämieluisan ilmiön. Hän ei myöskään kiistänyt tieteen tuloksia, mutta hän väitti tieteen historiaa tarkoitushakuisesti yksinkertaistetun valtavirran tieteenfilosofian mukaiseksi. Feyerabend ei itse kutsunut itseään filosofiksi vaan korkeintaan virkamieheksi, jonka virkanimike on "filosofian professori". Hänen klassinen ihanteensa oli, että tieteentekijät samoin kuin vapaat kansalaiset itse olisivat kyllin valistuneita huolehtiakseen filosofiasta ilman ammattimaisia filosofeja. Feyerabendin pääteoksia ovat Against Method, Science in a Free Society ja Farewell to Reason. Feyerabend liittyi sotaan saksalaisten rivissä vuonna 1942, ja sai vuonna 1944 toisen luokan rautaristin. Hän haavoittui Puolassa 1945 pahasti konekiväärin luodista, minkä seurauksena hän halvaantui hetkeksi ja hänestä tuli impotentti. Feyerabend oli tästä huolimatta kolmesti naimisissa sodan jälkeen. Hän toimi Kalifornian Berkeleyn yliopiston professorina vuosina 1958–1990. Feyerabend kuoli aivokasvaimen seurauksena vuonna 1994.
- Paul Karl Feyerabend (13 janvier 1924 – 11 février 1994) était un philosophe des sciences d'origine autrichienne qui vécut en Angleterre, aux États-Unis, en Nouvelle-Zélande, en Italie et finalement en Suisse. Ses principaux travaux sont Contre la méthode, La science dans une société libre et Adieu la raison (un recueil d'articles publié en 1987). Il devint célèbre pour sa vision anarchiste de la science et son déni de l'existence de règles méthodologiques universelles. Il est une figure influente dans le domaine de la philosophie des sciences, notamment par sa théorie épistémologique dite de « l'anarchisme épistémologique » qu'il a exposée dans l'ouvrage Contre la méthode. Esquisse d’une théorie anarchiste de la connaissance en 1975.
- Paul Karl Feyerabend osztrák származású tudományfilozófus.
- Tra le sue opere principali ci sono Contro il metodo del 1975, La scienza in una società libera, Addio alla ragione (una collezione di saggi del 1987) e, pubblicato postumo nel 2002, Conquista dell'abbondanza. Feyerabend diventò famoso per la sua visione anarchica della scienza e il suo negare l'esistenza di regole metodologiche universali. La sua opera ha avuto una notevole importanza nella storia della filosofia della scienza e della sociologia della conoscenza scientifica.
- ポール・ファイヤアーベント は、オーストリア生まれの 科学哲学者である。カリフォルニア大学バークレー校での30年に及ぶ哲学教授としての職歴によってよく知られている。主著は『方法への挑戦("Against Method")』(1975年)、『自由人のための知("Science in a Free Society")』(1978年)、『理性よ、さらば("Farewell to Reason")』(論文集：1987年)。ファイヤアーベントは科学へのアナーキスティックな見方と、普遍的な方法論の否定によって有名になった。ファイヤアーベントは科学哲学にくわえ、科学社会学においても影響力を持つ人物である。
- Paul Karl Feyerabend was een in Oostenrijk geboren wetenschapsfilosoof, die later in Engeland, de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland, Zwitserland en Italië leefde. Onder zijn belangrijkste werken vallen Against Method, Science in a Free Society en Farewell to Reason (een verzameling artikelen, uitgegeven in 1987). Feyerabend is beroemd geworden vanwege zijn anarchistische visie op wetenschap en zijn ontkenning van het bestaan van universele methodologische regels. Hij is een invloedrijk figuur in de wetenschapsfilosofie, alsmede in de sociologie van wetenschappelijke kennis. Feyerabend pleitte vooral tegen de arrogantie van de wetenschap, terwijl die in zijn ogen niet eens zoveel belangrijks deed, dat leverde hem de reputatie van het enfant terrible van de wetenschapsfilosofie op.
- Paul Karl Feyerabend var en østerriksk-født vitenskapsfilosof som bodde i England, USA, Italia, New Zealand og til slutt Sveits. Feyerabend kritiserte både positivismen og Karl Poppers kritiske rasjonalisme. Han avviste forsøket på å skille mellom vitenskap og ikke-vitenskap: det finnes ingen spesielle kriterier for hva som er vitenskap, mente han, siden forskere betjener seg av forskjellige grunnleggende vitenskapelighetsdefinisjoner i de forskjellige vitenskapene. Feyerabends eklektisisme i vitenskapsteori, med de åpninger han der gir mot den sosiale verkligheten, plasserer ham metodologisk sett nær Thomas Kuhn. Hans mest kjente verk er Against Method (1975) og Farewell to Reason (1987).
- Paul Karl Feyerabend – Amerykanin pochodzenia austriackiego, filozof, autor programu filozofii nauki zwanego przez niego samego anarchizmem metodologicznym lub kontrindukcjonizmem. Światowy rozgłos przyniosła mu książka Against Method w której podważa zasadność wszystkich dotychczasowych filozofii nauki. Ze względu na swoje poglądy uzyskał przydomek Salvadore Dali filozofii. Zarozumiałością jest zakładać, że posiada się rozwiązania odpowiednie dla ludzi, z którymi nie dzieli się życia i których problemów się nie zna. Niemądrze jest zakładać, że takie ćwiczenie w humanizmie na odległość przyniesie efekty zadowalające zainteresowanych. Od zarania zachodniego racjonalizmu intelektualiści uważają siebie za nauczycieli, świat za szkołę, a ludzi za posłusznych uczniów. Osiągnięcia nauki z punktu widzenia jednych tradycji wydają się wspaniałe, z punktu widzenia innych – odrażające, warte jedynie ziewnięcia dla innych jeszcze. Oczywiście uwarunkowania naszych współczesnych materialistów owocują wybuchami entuzjazmu wobec takich wydarzeń, jak wystrzelenie rakiety na księżyc, odkrycie podwójnej spirali czy termodynamiki stanów nierównowagi. Spójrzmy na te fakty z innego punktu widzenia, a okażą się tylko śmiesznymi i jałowymi zabawami. Potrzeba było miliardów dolarów, tysięcy dobrze wyszkolonych asystentów, lat ciężkiej pracy, aby kilku naszych współczesnych, nie potrafiących się wysłowić i dość przy tym ograniczonych, wykonało bez wdzięku parę podskoków w miejscu, którego nie odwiedziłby nikt przy zdrowych zmysłach – na wysuszonej, gorącej skale, gdzie nie ma czym oddychać. A przecież mistycy, ufni tylko w moc swoich umysłów, podróżowali przez sfery niebieskie do samego Boga, oglądając go w całej wspaniałości i otrzymując siłę do dalszego życia, oświecenie dla siebie i swoich bliźnich. Tylko analfabetyzm szerokich mas i ich nauczycieli – intelektualistów, ich zadziwiający brak wyobraźni, sprawia, że takie porównania odrzuca się bez większego namysłu. Zainspirowany Nestroyem i dadaistami, unikałem akademickich metod przedstawiania poglądów, zamiast żargonu naukowego używałem pospolitych sformułowań oraz języka przemysłu rozrywkowego i literatury sensacyjnej. Swoją filozoficzną drogę rozpoczyna jako empirysta i pozytywista, później skłania się ku krytycznemu racjonalizmowi Poppera, następnie formułuje swoją wersję krytycznego racjonalizmu, później staje się wrogiem podejścia obiektywistycznego, zwolennikiem relatywizmu w wymiarze teoriopoznawczym i kulturowym, oraz pluralistycznego podejścia do zagadnienia możliwości rozwoju nauki, by skończyć jako krytyk wszystkich dotychczasowych ujęć rozwoju nauki i traktowania jej jako wyróżnionej formy ludzkiej działalności, jak również teoriopoznawczy anarchista, z biegiem czasu, krytycznie odnoszący się do relatywizmu. Krytykę relatywizmu i refleksję ontologiczną przerywa mu śmierć. Jego poglądy z okresu umiarkowanego to szeroko rozumiany popperyzm z elementami empiryzmu i kontekstualnej teorii znaczenia Wittgensteina. Przyjmuje on, że rygorystycznie stosowane kryteria racjonalności, czyli w tym przypadku przestrzeganie reguł metody naukowej krytycznego racjonalizmu stworzą taką praktykę naukową, którą bez wątpienia stanie się wzorcem dla wszystkich dziedzin przyrodoznawstwa. Utrzymuje on również, że głównym przedmiotem teoretycznej refleksji nad nauką jest problem rozwoju wiedzy naukowej. Akceptuje również Popperowską zasadę empirycznego wzrostu – każda nowa teoria winna wyjaśniać sukcesy teorii poprzednich i prowadzić do odkrycia nowych, sprawdzalnych empirycznie, twierdzeń o świecie. Od wiedzy wymagać należy maksymalnej testowalności, a od siebie samego maksymalnego krytycyzmu wobec swoich poczynań. Akceptacja tezy o niewspółmierności jest bez wątpienia najbardziej przełomowym momentem w jego metodologii, ponieważ to od niej zaczyna się zwrot ku pozycjom anarchistycznym. Najogólniej rzecz biorąc niewspółmierność interteoretyczna (ang. intertheoretical incommensurability) polega na tym, że niektóre, rywalizujące ze sobą lub po sobie następujące teorie naukowe są ze sobą niezgodne, bo np. dotyczą częściowo tylko tego samego zakresu zjawisk, lub posługują się odmiennymi metodami badawczymi, czy innymi standardami oceny tego, co jest w danym momencie uznawane za naukę, albo mówią o różnych przedmiotach za pomocą tych samych słów. Jego najgłośniejsza książka Przeciw metodzie, w której rozwija idee anarchizmu epistemologicznego i zasadę poznawczą anything goes (wszystko ujdzie), daje, tak ze względu na formę wypowiedzi, jak i samą treść kontrowersyjne spojrzenie na naukę, filozofię nauki, oraz na cel uprawiania filozoficznej refleksji nad nauką. W jego opinii każda dosłownie idea, każdy pomysł, choćby dziś nie wiem jak wydawał się absurdalny, może okazać się, z biegiem czasu, przydatny dla rozwoju nauki. Metodologia ta jest wyzwaniem rzuconym wszystkim dotychczasowym filozofiom nauki, z empiryzmem na czele. Istotą jego anarchizmu epistemologicznego, jest przekonanie, że podział na to, co racjonalne i to, co irracjonalne pozbawiony jest sensu, ponieważ nie istnieje jeden niezmienny zbiór reguł mogący być odniesieniem dla takiej oceny. Idea niezmiennej metody lub niezmiennej teorii racjonalności, oparta jest na zbyt naiwnym (bo jednostronnym, przyjmującym, że jest on animal rationale) poglądzie na człowieka i jego środowisko społeczne. Do momentu pojawienia się Przeciw metodzie spory w obrębie filozofii nauki dotyczyły charakterystycznej dla nauki racjonalności postępowania badawczego. Albo postulowano jej określony model - wersja normatywna, który miałby obowiązywać w dziejach nauki zawsze i wszędzie - tu prym wiódł spór indukcyjnego modelu wiedzy z dedukcyjnym modelem wiedzy, albo opisywano - wersja deskryptywna, rzekomo zawsze występujące, działania uczonych podczas uprawiania nauki. Doniosłość idei Feyerabenda polega na tym, że zakwestionował, przez nikogo wcześniej nie podważane przekonanie o istnieniu ponadhistorycznej racjonalności postępowania badawczego (ponadhistorycznych reguł metodologicznych), zastępując je lansowaną przez siebie tezą anything goes (którą poparł badaniami nad historią nauki). Sens reguły anything goes wyrazić można tak: dla dowolnej reguły metodologicznej prawdą jest, że z biegiem czasu hamować zacznie rozwój nauki, a w związku z tym korzystniej będzie, nie chcąc tego rozwoju hamować, zastąpić ją regułą inną, co do której również oczekiwać należy, że, z biegiem czasu, zostanie zastąpiona inna regułą. Nigdy nie wiemy, co tak naprawdę może być, zwłaszcza w przyszłości, dla rozwoju nauki korzystne, a zatem: wszystko jest dozwolone. Feyerabenda okrzyknięto najgorszym wrogiem nauki, irracjonalistą, i wrogiem postępu naukowego. Sprzyjał temu jego styl pisania. Używał języka propagandy, odwoływał się do rozmaitych chwytów marketingowych, poważną argumentację i olbrzymia erudycję przetykał żartami, a czynił to tak subtelnie, że w wielu miejscach trudno rozstrzygnąć, czy żartuje, czy mówi prawdę. Z upodobaniem odwoływał się również do polityków i myślicieli lewicowych. Cytował Lenina, Mao Zedonga, Marksa, świadomie zacierając różnicę między tym co (powszechnie uznawane było za) naukowe a propagandą i perswazją. Gdyby nie to, że Przeciw metodzie zapewniła mu w środowisku filozoficznego establishmentu opinię skandalisty, następne jego książki uznano by za megaskandal. Science in a Free Society jest książką, która występuje przeciwko zachodniemu racjonalizmowi i zachodniej nauce, w inny, niż Przeciw metodzie, sposób. Snuje tam Feyerabend wizję społeczeństwa, w którym wszystkie tradycje mają równe prawa i równy dostęp do centrów władzy, w odróżnieniu od demokracji liberalnej, gdzie jednostki mają równe prawa dostępu do stanowisk określonych przez specjalną tradycję – tradycję zachodniej nauki i racjonalizm. Farewell to Reason jest apelem do zachodnich humanistów i intelektualistów aby zaprzestali prób ulepszania życia ludzi z innych niż europejska, kultur. Najwyższy już czas - pisał - aby rozstać się z przekonaniem, że "ludzkość" (cóż za pretensjonalna generalizacja) może być zbawiona przez grupy ludzi zasiadających w dobrze klimatyzowanych gabinetach. Conquest of Abundance celuje w pokazaniu w jaki sposób specjaliści oraz zwykli ludzie, głównie przy pomocy abstrahowania (sedna zachodniej racjonalności) redukują złożoność natury i kultury i na negatywne konsekwencje z tego płynące. Stwarzał on wrażenie, że jego działalność filozoficzna jest czymś ubocznym w jego życiu, że zajmuje się filozofią, bo jest zbyt kiepskim śpiewakiem operowym. (Feyerabenda fascynacja sztuką, a zwłaszcza współczesnym kinem i teatrem - Bertold Brecht chciał go zatrudnić jako swego współpracownika - to oddzielny rozdział jego życia. ) Wielu w to uwierzyło, bo nad tym wizerunkiem pracował przez całe życie. Skutecznie wspomagał go wszędzie, gdzie tylko można okazując duży dystans i poczucie humoru w stosunku do swojej działalności filozoficznej. Prawda o jego filozoficznej działalności jest zupełnie inna. Olbrzymia ilość filozoficznej, naukowej i pięknej literatury, jaką przeczytał widoczna jest we wszystkich jego pracach, erudycyjnych, z którymi trudno jest dyskutować. Styl jego pracy był następujący. Czytał, przygotowywał wykład posługując się krótkimi notatkami, wygłaszał wykład, a następnie nadawał mu postać krótkiego tekstu, który po jakimś czasie łączył z innymi tekstami. Tak powstały wszystkie jego książki. Przedstawiony niżej tekst jest dokładniejszym wprowadzeniem do jego poglądów. Dość obszernie referuje również jego biografię.
- Paul Karl Feyerabend foi um filósofo da ciência austríaco que viveu em diversos países como Reino Unido, Estados Unidos, Nova Zelândia, Itália e Suíça. Seus maiores trabalhos são Against Method, Science in a Free Society e Farewell to Reason (uma coleção de artigos publicados em 1987). Feyerabend tornou-se famoso pela sua visão anarquista da ciência e por sua suposta rejeição da existência de regras metodológicas universais. É uma figura influente na filosofia da ciência, e também na sociologia do conhecimento científico.
- Пол (Пауль) Карл Фейерабенд — учёный, философ, методолог науки. Родился в Вене, Австрия, в разное время жил в Англии, США, Новой Зеландии, Италии, Швейцарии. С 1958 по 1989 год работал профессором философии в университете Беркли, Калифорния. Основные работы: «Против метода», «Наука в свободном обществе», «Прощай, благоразумие» или «Прощай, разум» в других переводах (сборник статей, опубликованный в 1987 году). Фейерабенд стал известен благодаря своим анархистским взглядам на процесс научного познания, и утверждениям, что в науке не существует универсальных методологических правил. На основе этих идей он создал концепцию эпистемологического анархизма. Он был влиятельной фигурой в философии науки и в социологии научного познания. Критика Фейерабенда оказала существенное влияние на развитие теорий науки Томаса Куна, Имре Лакатоса и др.
- Paul Feyerabend, född 23 januari 1924 i Österrike, död 11 februari 1994, filosof. Professor i filosofi i Berkeley och i vetenskapsteori i Zürich. Verkade under andra världskriget som officer inom den tyska armén, men drog sig tillbaka efter en skottskada 1945 och började istället studera sång. Påbörjade sin akademiska karriär i Wien 1947, samarbetade med Imre Lakatos, men studerade också vid Cambridge för Karl Popper själv 1952. Filosofiskt sett stod han i början av sin karriär bland positivisterna för att sedan flytta över till relativisterna. Feyerabends eklekticism i vetenskapsteori, med de öppningar han där lämnar mot den sociala verkligheten, placerar honom metodologiskt nära Thomas Kuhn. Han förespråkade vad man kan kalla "kunskapsanarki". Feyerabends första bok Against Method ("Ned med metodologin") från 1975, i vilken han bl.a. argumenterar för att det inte finns någon "vetenskaplig metod", rörde upp en hel del känslor. Feyerabend ansåg att vetenskapens allenarådande plats i skolan är oförenlig med demokratiska värderingar. Föräldrarna borde få välja bort traditionella skolämnen mot undervisning i astrologi, magi etcetera. Feyerabend menade även att vetenskapen på sikt måste skiljas från staten, precis som kyrkan och stat är åtskilda i flera delar av världen. Många kritiker menar dock att han "är en oseriös enfant terrible i den moderna vetenskapsfilosofin"
- Paul Karl Feyerabend, Avusturyalı filozof ve bilim felsefecisi. Karl Popper'ın öğrencisidir, ancak daha sonra tamamen Popper'a karşıt bir kuramsal konumda düşüncelerini temellendirmiştir. 20. yüzyıl felsefesinde ve özellikle bilim felsefesi alanında Karl Popper, Thomas Kuhn ile birlikte en önemli ücüncü isimdir. Kuhn'un görelikçi kuramına yakın ancak bilimin hem teorik hem de toplumsal statüsüne dair radikal bir kuramsal reddiye konumuna sahiptir. "Anarşist bilgi kuramının" en önemli ismlerinden biridir.
- Файл:Paul Feyerabend Berkeley. jpg Пауль Карл Феєрабенд Пол (Пауль) Карл Феєрабенд, Пол Фойєрабенд — американський філософ і методолог науки. Народився в Австрії. Наукову кар'єру почав у 1951, працюючи в Англії, з 1958 у ряді північноамериканських університетів і в університетських центрах Західної Європи. Основні твори: «Проти методологічного примусу. Нарис анархістської теорії пізнання» (1975), «Наука у вільному суспільстві» (1978), «Проблеми емпіризму. Філософські замітки» (1981) та ін. У науковій творчості спирався на ідеї критичного раціоналізму, історичної школи у філософії науки, зазнав впливу від марксизму (В. Холлічер) і ідеології контркультури. У 1970-і Феєрабенд створює концепцію «епістемологічного анархізму». Анархізм у розумінні Ф. малопривабливий у політичному вимірі, але незамінний для епістемології і філософії науки. У руслі основних ідей постпозитивізму Ф. заперечує існування об'єктивної істини, визнання якої розцінює як догматизм. Відкидаючи як кумулятивність наукового знання, так і наступність у його розвитку, Феєрабенд відстоює науковий і світоглядний плюралізм, відповідно до якого розвиток науки вивляється як хаотичне накопичення довільних переворотів, що не мають яких-небудь об'єктивних основ і раціонально не пояснюваних. Розвиток наукового знання, за Ф. , припускає необмежене збільшення (проліферацію) конкуруючих теорій, взаємна критика яких стимулює наукове пізнання, а успіх кожної з них визначається умінням автора-одинака «організувати» його. Тому що наука не є єдиною або кращою формою раціональності, то джерелом альтернативних ідей можуть бути будь-які позанаукові форми знання (магія, релігійні концепції, здоровий глузд і т. д.). Настільки ж правомірно, вважає Феєрабенд, і теоретична завзятість авторів наукових концепцій, тобто відмовлення від альтернатив у пізнанні незалежно від критики створюваних наукових теорій. «Пошук знаходить кілька напрямів, виникають нові типи інструментів, дані спостережень входять у нові зв'язки з іншими теоріями, поки не установиться ідеологія, досить багата, щоб забезпечити незалежними аргументами кожен факт… Сьогодні ми можемо сказати, що Галілей був на вірному шляху, тому що його напружені зусилля в напрямі досить дивної для того часу космології дали зрештою все необхідне, щоб захистити її від тих, хто готовий повірити в теорію, якщо в ній є, наприклад, магічні заклинання або протокольні речення, що відсилають до фактів, що спостерігаються. Це не виняток, а норма: теорії стають ясними і переконливими тільки після того, як довгий час незв'язані її частини використовувалися різним чином. Абсурдне передбачення, що порушує певний метод, стає неминучою передумовою ясності й емпіричного успіху». Заперечуючи єдині методологічні стандарти і норми наукового пізнання, Ф. приходить також і до методологічного плюралізму. «Може бути успішним будь-який метод», — постулював своє кредо Ф. Виходячи з факту теоретичної навантаженості мови наукових спостережень, він висловлює сумніви в можливості емпіричної перевірки наукових побудов і наполягає на принциповій несумірності наукових теорій (наприклад, загальних космологічних картин реальності) через неможливість порівняння їх із загальним емпіричним базисом. У Ньютона, на думку Феєрабенда, «форми, маси, об'єми і часові інтервали — фундаментальні характеристики фізичних об'єктів, у той час як у теорії відносності форми, маси, об'єми і часові інтервали суть зв'язки між фізичними об'єктами і системами координат, що ми можемо змінювати без якої-небудь фізичної інтерференції». . До того ж, на думку Ф. , оскільки знання ідеологічно навантажене, остільки боротьба альтернативних підходів у науці багато в чому визначається соціальними орієнтирами і світоглядною позицією дослідників. Через це, за Ф. , кожен дослідник вправі розробляти свої концепції, не узгоджуючи з якими-небудь загальноприйнятими стандартами і критикою з боку колег. Авторитаризм у будь-якій його формі неприпустимий у науковій ідеології. У «вільному суспільстві», ідею якого відстоював Ф. , усі традиції рівноправні й однаково вхожі в структури влади. Воля — продукт різновекторної активності індивідів, а не дарунок амбіційних теоретичних систем, які сповідуються владу предержащими. «Релятивізм лякає інтелектуалів, тому що загрожує їхнім соціальним привілеям (так у свій час просвітителі загрожували привілеям священиків і теологів). Народ, довго тиранізований інтелектуалами, навчився ототожнювати релятивізм із культурним і соціальним декадансом. Тому на релятивізм нападають і фашисти, і марксисти, і раціоналісти. Оскільки виховані люди не можуть сказати, що відкидають ідею або спосіб життя через те, що ті їм не подобається (це було б ганебно), то вони шукають „об'єктивні“ причини і прагнуть дискредитувати предмет, що відкидають». Протиріччя в розвитку науки, негативні наслідки науково-технічного прогресу спонукали Ф. до заклику відокремити науку від держави подібно тому, як це було зроблено з релігією: позбавити суспільство від духовного диктату науки. Вступаючи в конфлікт з академічною філософією науки, Ф. виразив нові тенденції в розвитку цього дослідницького напряму, відкрив нові перспективи в розв'язанні його внутрішніх проблем, розширюючи предмет і методологічний інструментарій сучасної епістемології. Для Ф. характерне обговорення методологічних питань у широкому соціокультурному контексті. У розв'язуванні конкретних проблем філософії науки Ф. утілює сучасні тенденції філософствування: установку на гносеологічний, методологічний і світоглядний плюралізм, широке трактування раціональності, синтез позитивістських і соціально-антропологічних орієнтацій, прагнення до культурологічних, герменевтичних і антропологічних методик аналізу знання. Концепція Ф. вносить екологічні і гуманістичні мотиви до епістемології, з неї бере початок новітній напрям у соціокультурному аналізі знання — антропологія знання (Е. Мендельсон, В. Елкана), що виходить із співмірності знання і людських здібностей і потреб.
|
| rdfs:comment
|
- Paul Karl Feyerabend was an Austrian-born philosopher of science best known for his work as a professor of philosophy at the University of California, Berkeley, where he worked for three decades (1958–1989). His life was a peripatetic one, as he lived at various times in England, the United States, New Zealand, Italy, Germany, and finally Switzerland.
- Paul Karl Feyerabend war ein österreichischer Philosoph und Wissenschaftstheoretiker, der an verschiedenen Orten wirkte. Er war von 1958 bis 1989 Philosophieprofessor an der Universität von Kalifornien in Berkeley, und lebte zeitweilig in England, Deutschland, Neuseeland, Italien, und zuletzt in der Schweiz, wo er als Hochschullehrer an der ETH Zürich tätig war. Bekannt wurde Feyerabend durch seinen wissenschaftstheoretischen Anarchismus.
- Paul Karl Feyerabend (Viena, 13 de gener de 1924 - Zuric, 11 de febrer de 1994) filòsof de la ciència que al llarg de la seva vida va experimentar una evolució constant (popperià, antirracionalista, empirista, antiempirista, antipositivista, relativista), sempre amb un alt grau d'anarquisme i criteri crític; creador de l'anarquisme epistemològic. És un dels dos autors de la Tesi de la incommensurabilitat.
- Paul Karl Feyerabend byl původem rakouský filosof vědy a zakladatel epistemologického anarchismu.
- Paul Karl Feyerabend filósofo de la ciencia que a lo largo de su vida ha experimentado una evolución constante, siempre con un alto grado de anarquismo y criterio crítico; creador del anarquismo epistemológico. Es uno de los dos autores de la Tesis de la Inconmensurabilidad. En sus ensayos utilizó un lenguaje claro y expresivo que influyera en el lector, alejándose del lenguaje frío y aséptico que es una de las limitaciones que, según Feyerabend, sufre un científico.
- Paul Feyerabend oli itävaltalaissyntyinen tieteenfilosofi. Hän opiskeli Wienissä historiaa ja sosiologiaa, mutta vaihtoi sitten fysiikan opintoihin. Myöhemmin Feyerabend opiskeli filosofiaa ja tapasi Karl Popperin, josta tuli hänen opettajansa. Paul Feyeraband tunnetaan anarkistisen tieteenfilosofian kannattajana. Häneen liitetään sanonta "Anything goes" ("Kaikki käy"). Tällä Feyerabend ei tarkoittanut, että mikä tahansa tieteenä esiintyvä on tiedettä.
- Paul Karl Feyerabend (13 janvier 1924 – 11 février 1994) était un philosophe des sciences d'origine autrichienne qui vécut en Angleterre, aux États-Unis, en Nouvelle-Zélande, en Italie et finalement en Suisse. Ses principaux travaux sont Contre la méthode, La science dans une société libre et Adieu la raison (un recueil d'articles publié en 1987). Il devint célèbre pour sa vision anarchiste de la science et son déni de l'existence de règles méthodologiques universelles.
- Paul Karl Feyerabend osztrák származású tudományfilozófus.
- Tra le sue opere principali ci sono Contro il metodo del 1975, La scienza in una società libera, Addio alla ragione (una collezione di saggi del 1987) e, pubblicato postumo nel 2002, Conquista dell'abbondanza. Feyerabend diventò famoso per la sua visione anarchica della scienza e il suo negare l'esistenza di regole metodologiche universali. La sua opera ha avuto una notevole importanza nella storia della filosofia della scienza e della sociologia della conoscenza scientifica.
- Paul Karl Feyerabend was een in Oostenrijk geboren wetenschapsfilosoof, die later in Engeland, de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland, Zwitserland en Italië leefde. Onder zijn belangrijkste werken vallen Against Method, Science in a Free Society en Farewell to Reason (een verzameling artikelen, uitgegeven in 1987). Feyerabend is beroemd geworden vanwege zijn anarchistische visie op wetenschap en zijn ontkenning van het bestaan van universele methodologische regels.
- Paul Karl Feyerabend var en østerriksk-født vitenskapsfilosof som bodde i England, USA, Italia, New Zealand og til slutt Sveits. Feyerabend kritiserte både positivismen og Karl Poppers kritiske rasjonalisme. Han avviste forsøket på å skille mellom vitenskap og ikke-vitenskap: det finnes ingen spesielle kriterier for hva som er vitenskap, mente han, siden forskere betjener seg av forskjellige grunnleggende vitenskapelighetsdefinisjoner i de forskjellige vitenskapene.
- Paul Karl Feyerabend – Amerykanin pochodzenia austriackiego, filozof, autor programu filozofii nauki zwanego przez niego samego anarchizmem metodologicznym lub kontrindukcjonizmem. Światowy rozgłos przyniosła mu książka Against Method w której podważa zasadność wszystkich dotychczasowych filozofii nauki. Ze względu na swoje poglądy uzyskał przydomek Salvadore Dali filozofii.
- Paul Karl Feyerabend foi um filósofo da ciência austríaco que viveu em diversos países como Reino Unido, Estados Unidos, Nova Zelândia, Itália e Suíça. Seus maiores trabalhos são Against Method, Science in a Free Society e Farewell to Reason (uma coleção de artigos publicados em 1987). Feyerabend tornou-se famoso pela sua visão anarquista da ciência e por sua suposta rejeição da existência de regras metodológicas universais.
- Пол (Пауль) Карл Фейерабенд — учёный, философ, методолог науки. Родился в Вене, Австрия, в разное время жил в Англии, США, Новой Зеландии, Италии, Швейцарии. С 1958 по 1989 год работал профессором философии в университете Беркли, Калифорния.
- Paul Feyerabend, född 23 januari 1924 i Österrike, död 11 februari 1994, filosof. Professor i filosofi i Berkeley och i vetenskapsteori i Zürich. Verkade under andra världskriget som officer inom den tyska armén, men drog sig tillbaka efter en skottskada 1945 och började istället studera sång. Påbörjade sin akademiska karriär i Wien 1947, samarbetade med Imre Lakatos, men studerade också vid Cambridge för Karl Popper själv 1952.
- Paul Karl Feyerabend, Avusturyalı filozof ve bilim felsefecisi. Karl Popper'ın öğrencisidir, ancak daha sonra tamamen Popper'a karşıt bir kuramsal konumda düşüncelerini temellendirmiştir. 20. yüzyıl felsefesinde ve özellikle bilim felsefesi alanında Karl Popper, Thomas Kuhn ile birlikte en önemli ücüncü isimdir. Kuhn'un görelikçi kuramına yakın ancak bilimin hem teorik hem de toplumsal statüsüne dair radikal bir kuramsal reddiye konumuna sahiptir.
- Файл:Paul Feyerabend Berkeley. jpg Пауль Карл Феєрабенд Пол (Пауль) Карл Феєрабенд, Пол Фойєрабенд — американський філософ і методолог науки. Народився в Австрії.
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
