| dbpprop:abstract
|
- Oskar Halecki (26 May 1891, Vienna - 17 September 1973 White Plains, New York) was a Polish historian, social and Catholic activist. As a historian, Halecki was an expert on medieval history of Poland and Lithuania, and history of Byzantine Empire. Halecki was one of the founders of Polish Institute of Arts and Sciences of America in 1942, its first Executive Director and later its President (1952-1964). He was an expert of the Polish delegation at the Paris Peace Conference (1918-1919); member of League of Nations Secretariate (1921-1924); member of Warsaw Scientific Society since 1927; chairman of Polish Heraldic Society (1930-1939); member of the Polish Academy of Arts and Sciences in Kraków (1944–1961). After graduating from the Jagiellonian University (1909-1914), he continued his education at the University of Vienna (1914-1915) and from 1915 became a docent at the Jagiellonian. Halecki moved to the Warsaw University in 1918 where he became a president of the Chair of History of Eastern Europe and became a professor in 1919, a dean of the Faculty of Philosophy (1920) and a dean of the Faculty of Humanities (1930-1931). Member of Polish Academy of Learning; professor of Fordham University (1944-1961), and Columbia University; visiting professor in Rome, Montreal and Berkeley. Doctor honoris causa of the University of Lyon, University of Montreal, De Paul University and Fordham University.
- Oskar Halecki war einer der führenden Mittelalter- und Neuzeithistoriker im Polen der Zwischenkriegszeit. Er beschäftigte sich besonders mit der polnischen Jagiellonenzeit und der byzantinischen Geschichte. Der Sohn eines hohen österreichischen Offiziers ging zum Studium nach Krakau. Dort promovierte er mit einer Arbeit über die Inkorporation der Gebiete Podlachiens, Wolhyniens und Kiews durch die Lubliner Union 1569 in die polnische Krone. Drei Jahre später wurde er mit einer Arbeit über die polnisch-litauischen Auseinandersetzungen im 14. Jahrhundert habilitiert. Er gehörte 1918/1919 als Experte der polnischen Delegation auf der Pariser Friedenskonferenz an. 1922 fungierte er für zwei Jahre als Sekretär der Commission internationale de Coopération intellectuelle in Genf. Von 1919 bis 1939 war er Professor an der Universität Warschau. Auf dem internationalen Historikerkongress 1933 in Warschau prägte er die erste Grundsatzdebatte über das Selbstverständnis der historischen Teildisziplin Osteuropäische Geschichte. 1940 musste er in die USA emigrieren, wo er 1942 in New York das Polish Institute of Arts and Sciences in America (PIASA) gründete. Es fungierte als Zentrum der polnischen Geschichtsschreibung im Exil. Von 1944 bis 1961 war Halecki Professor für osteuropäische Geschichte an der Fordham University in New York. In den USA entwickelte Halecki seine geschichtsregionale Konzeption Ostmitteleuropas als historischer Strukturlandschaft, die er 1952 in seinem bis heute wegweisenden Buch Borderlands of Western Civilization. A History of East Central Europe der Öffentlichkeit vorstellte.
- Oskar Halecki – historyk polski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i uczelni zagranicznych, członek PAU, działacz emigracyjny. Był synem Oskara Chaleckiego-Haleckiego i Leopoldyny z domu Dellimanicz. Ukończył gimnazjum w Wiedniu, następnie studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim; w gronie jego wykładowców byli m. in. Wiktor Czermak, Wacław Sobieski i Stanisław Krzyżanowski. Krzyżanowski opiekował się przewodem doktorskim (praca O początkach parlamentaryzmu litewskiego, 1913) oraz habilitacyjnym Haleckiego (1915). W latach 1914-1915 Halecki uzupełniał studia na uniwersytecie w Wiedniu; od 1915 był docentem w Katedrze Nauk Pomocniczych Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w 1918 przeniósł się na Uniwersytet Warszawski, gdzie objął Katedrę Historii Europy Wschodniej; w 1919 został mianowany profesorem zwyczajnym, w 1920 był dziekanem Wydziału Filozoficznego, a 1930/1931 - dziekanem Wydziału Humanistycznego. Prowadził na UW wykłady z historii średniowiecznej Polski, stosunków polsko-litewskich do XVI w. , dziejów Europy Wschodniej do XVII w. W latach 1925-1926 pełnił funkcję szefa Sekcji Uniwersyteckiej Międzynarodowego Instytutu Współpracy Umysłowej w Paryżu. W chwili wybuchu II wojny światowej przebywał w Szwajcarii, później wyjechał do Francji, Anglii, wreszcie do USA. Przez pewien czas wykładał na Uniwersytecie Polskim w Paryżu, w latach 1944-1961 kierował Katedrą Europy Wschodniej na Fordham University w Nowym Jorku. Był również wykładowcą uniwersytetu w Montrealu, Columbia University w Nowym Jorku, Uniwersytetu Św. Ignacego Loyoli w Rzymie, University of Califonia w Berkeley. W latach 1942-1953 był dyrektorem, a 1953-1962 prezesem Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku, przyczynił się do powstania tego instytutu w 1942. Niezależnie od pracy naukowej zajmował się działalnością publiczną. W czasie I wojny światowej należał do Naczelnego Komitetu Narodowego. Był ekspertem polskiej delegacji na konferencji pokojowej w Paryżu (1918-1919) i sekretarzem generalnym Biura Prac Kongresowych, zgłaszał wówczas koncepcję powstania wspólnego państwa Polski, Litwy i Ukrainy. Popierał tzw. koncepcję federacyjną Józefa Piłsudskiego. Od stycznia do czerwca 1919 pełnił funkcję naczelnika Wydziału Oświaty w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, w latach 1921 - 1924 brał udział w pracach sekretariatu Ligi Narodów w Genewie (m. in. jako sekretarz Komisji Współpracy Umysłowej Ligi Narodów). W latach 30. sympatyzował z polityką Mussoliniego. Był zdecydowanym przeciwnikiem ZSRR,uczestnikiem ruchu prometejskiego wielokrotnie wypowiadał się na temat komunistycznego i sowieckiego zagrożenia dla Europy. Wybuch II wojny zastał Haleckiego w Szwajcarii, skąd udało mu się przedostać do Paryża, gdzie organizował Polski Uniwersytet na Obczyźnie. Stąd przez Portugalię wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Natychmiast znalazł pracę na znanym Vassar College (1940–1941), ale już wkrótce przeniósł się do kierowanego przez jezuitów uniwersytetu Fordham nieopodal Nowego Jorku, gdzie pozostał aż do przejścia na emeryturę w roku 1961. Jednocześnie wykładał na uniwersytecie Columbia oraz w Montrealu, podróżując pomiędzy tymi miastami. W roku 1942 należał do założycieli Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku, traktowanego jako przedłużenie Polskiej Akademii Umiejętności. Był jego dyrektorem (1942–1952), a po śmierci Jana Kucharzewskiego w 1952 został honorowym prezesem. Był rzecznikiem roli Polski jako "przedmurza chrześcijaństwa", postulował konieczność podporządkowania się woli Watykanu. Wysoko cenił go papież Pius XII. Brał udział w obchodach 1000-lecia chrztu Polski w 1966. Od okresu wojny był silnie politycznie zaangażowany. Jego pozycja naukowa sprawiała, że stał się reprezentantem opinii w środowiskach intelektualnych i politycznych Ameryki. Znakomitym przykładem jest udział w debacie radiowej ze stycznia 1944 roku na temat stosunków z Rosją, w której znakomicie stawił czoła rosyjskiemu attaché wojskowemu oraz prof. Paresowi, zwolennikowi terytorialnych nabytków Stalina kosztem Polski. Słuchana w całej Ameryce debata (coś na kształt dzisiejszych debat telewizyjnych) zaowocowała lawiną gratulacji od najwybitniejszych Amerykanów i była wspominana przez lata. W złowieszczym, nokautującym argumentacją artykule The Sixth Partition of Poland z 1945 roku dokonywał Halecki analizy zapowiadanego dopiero okaleczenia pierwszego sojusznika Zachodu. Stwierdzał, że jest to pierwszy rozbiór, którego stroną są zachodnie demokracje, w obronie których polski żołnierz krwawił od 1939 roku. W innym studium Post-War Poland (1944) wieszczył potrzebę odbudowania naszego regionu i Europy na bazie federacji. Myślał o czymś na kształt Unii Europejskiej i, co równie ciekawe, nakazywał jej rozszerzenie poza Atlantyk. Postulował budowanie wspólnoty transatlantyckiej. Był członkiem wielu akademii i towarzystw naukowych. W 1927 został członkiem czynnym, dwa lata później członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był również członkiem Polskiej Akademii Umiejętności oraz delegatem akademii do Conseil de Perfectionnement de l'Institut Francais de Varsovie. Ponadto brał udział w pracach Katolickiego Związku Badań Międzynarodowych w Polsce, Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego (prezes), Miedzynarodowej Akademii Dyplomatycznej w Paryżu, Instituto per l'Europa Orientale w Rzymie (członek honorowy), Centre International de Synthese Historique w Paryżu, Polskiego Towarzystwa Historycznego na Obczyźnie (prezes). Otrzymał nagrodę Kasy im. Mianowskiego (1920, za pracę O genezie i znaczeniu rządów andegaweńskich w Polsce) oraz nagrodę PAU im. J. U. Niemcewicza; odebrał również kilka doktoratów honoris causa - uniwersytetu w Lyonie, uniwersytetu w Montrealu, De Paul University i Fordham University. Był odznaczony m. in. Krzyżem Kawalerskim francuskiej Legii Honorowej, Krzyżem Komandorskim papieskiego Orderu Św. Grzegorza Wielkiego, Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta. W pracy naukowej zajmował się historią średniowieczną Litwy i Rusi, historią cesarstwa bizantyjskiego, historią średniowieczną Polski, historią najnowszą, a także naukami pomocniczymi historii oraz metodologią historii. Badał początki parlamentaryzmu na Litwie. Zainicjował szerokie badania porównawcze nad wpływem Bizancjum na politykę, gospodarkę i kulturę Europy. Analizował akt unii lubelskiej. Był autorem teorii o historycznym prawie Polski do ziem litewskich i ukraińskich. Dzieje Europy podzielił na trzy okresy: śródziemnomorski (do upadku cesarstwa rzymskiego), europejski (do początków kryzysu cesarstwa i papiestwa w końcu XIV w. ) oraz atlantycki (rozszerzenie zasięgu wpływów Europy, pokój religijny w Augsburgu, konfederacja warszawska, edykt nantejski). W polityce ZSRR widział kontynuację imperializmu carskiego. Współpracował z pismami "Czas", "Polen. Wochenschrift fuer polnische Interessen", "Miesięcznik Heraldyczny". Do jego uczniów zaliczali się m. in. Stanisław Herbst i Janusz Pajewski. Znany był z głośnych polemik naukowych, m. in. ze swoim wieloletnim przyjacielem Janem Konstantym Dąbrowskim (na temat roli Andegawenów w Polsce i postaci Władysława Warneńczyka). Wyróżniał się znakomitą pamięcią. Jubileusz pracy historyka uhonorowano wydaniem Księgi ku czci Oskara Haleckiego w 25-lecie jego pracy naukowej (Warszawa 1935). Jego poglądy oraz zaangażowanie w sprawy Millenium irytowały Władysława Gomułkę, komentowano je negatywnie w „Nowych Drogach”, nie było mowy o publikacji książek Haleckiego czy jego wizycie w kraju.
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
