| dbpprop:abstract
|
- The Nart sagas are a series of tales originating from the North Caucasus. They form the basic mythology of the tribes in the area; some are simply stories, but some have value as creation myths and ancient theology. As the most archaic of the Nart corpora, the Northwest Caucasian Nart sagas preserve an ancient Iranian core, but also contain Northwest Caucasian accretions. The first written account of the material is due to the Kabardian author Shora Begmurzin Nogma (written in Russian 1835-1843, published posthumously in 1861, German translation by Adolf Bergé in 1866). The best known and most studied versions of the Nart sagas are found in the folklore of the Ossetians and the Circassian peoples, closely followed by the related Abkhaz and Abazin people; Nart sagas are also present in Karachay-Balkar and Chechen-Ingush folklore. The Narts themselves are a race of giants and heroes. Some of the characters who feature prominently in the sagas are: Sosruko, a hero who sometimes also appears as a trickster; Satanaya, the mother of the Narts, a fertility figure and matriarch; Tlepsh, a blacksmith deity; Syrdon, a trickster figure compared by Georges Dumezil to the Norse Loki. Some motifs in the Nart sagas are shared by Greek mythology. The story of Prometheus chained to Mount Kazbek or to Mount Elbrus in particular is similar to an element in the Nart sagas. These shared motifs are seen by some as indicative of an earlier proximity of the Caucasian peoples to the ancient Greeks, also shown in the myth of the Golden Fleece, in which Colchis is generally accepted to have been part of modern-day Georgia or Abkhazia. Additionally, the philologist Georges Dumézil used the Ossetian division of the Narts into three clans to support his Trifunctional Hypothesis that the Proto-Indo-Europeans were similarly divided into three castes—warriors, priests, and commoners. Based especially on the Ossetian versions, the sagas have long been "largely viewed as a relic of the old Iranian-speaking culture of the Scythians, Sarmatians, and Alans" (the Alans being the ancestors of the Ossetians). However, anthropologist John Colarusso argues that this view is unfair to the versions preserved among the Circassians and their kin: although the presence of "an ancient Iranian core in the various corpora is not to be denied", the Northwest Caucasian versions are highly valuable due to their authentic and raw form. They preserve "all the odd details constituting the detritus of earlier traditions and beliefs", as opposed to the Ossetian ones, which have been "reworked to form a smooth narrative". In the book From Scythia to Camelot, authors C. Scott Littleton and Linda A. Malcor speculate that many aspects of the Arthurian legends are derived from the Nart sagas. The proposed vector of transmission is the Alans, some of whom migrated into northern France at around the time the Arthurian legends were forming. Colarusso also notes these parallels and states that they are most evident in the Ossetian versions. See Historical basis for King Arthur - Sarmatian connection for more details on this hypothesis.
- Die Narten sind ein sagenhaftes Volk von halbgöttlichen Helden aus den Mythen und Epen mehrerer Völker des nördlichen Kaukasus, besonders der Osseten, Tscherkessen, Tschetschenen und Abchasen. Der Name leitet sich wahrscheinlich vom mongolischen Wort narta (Sonne) ab. Die Urmutter aller Narten ist die verführerische und weise Satanaya, die viele Ähnlichkeiten hat mit der altgriechischen Fruchtbarkeitsgöttin Demeter. Die Narten-Sagen besitzen ein gleichgewichtiges Verhältnis zwischen Männern und Frauen, Göttinnen und Heldinnen genießen großen Respekt in den Erzählungen. Nach ossetischem Glauben wohnten die Narten auf den Gipfeln des Kaukasus und ihnen wurden ungezügelter Zorn, große Tapferkeit, List und Verachtung gegen alles Weiche zugesprochen. Die Pferde der Narten sollen wie Odins Ross durch die Lüfte geritten sein. Die Osseten gelten als Nachfahren der Alanen, einem indoeuropäischen Reitervolk und Teilstamm der Sarmaten, die ihrerseits laut Heredot durch eine Vermischung von Skythen mit den Amazonen entstanden sein sollen. Nartische Gottheiten wie der Himmelsschmied Kurdalagon, der Donnergott Uazilla sowie Sapha, der Schirmherr des heimischen Herdes, haben Parallelen in nordischen Sagen und Mythen. Auch der griechischen Mythologie ähneln die Narten-Sagen in vielen Elementen. Die Geschichte von Nasran z. B. gleicht dem feuerbringenden Titanen Prometheus, den Göttervater Zeus ausgerechnet an einen Berg im Kaukasus fesseln lässt. Der französische Religionshistoriker Georges Dumézil (1898-1986) ging von einem skythischen Ursprung der Narten-Sagen aus und würdigte sie als ein bedeutendes Stück eurasischer Literatur. In seinen Studien spielen die Narten eine Rolle, weil ihre Sippengliederung die funktionelle Dreiteilung der Gesellschaft in Priester, Krieger und Bauern, die vielen alten indogermanischen Traditionen zugrunde liegt, widerspiegeln könnte. In dem kleingewachsenen Narten-Schelm Syrdon sieht Dumézil einen Vorläufer des trickreichen Loki aus der germanischen Mythologie. Der russisch-orthodoxe Geistliche André Sikojev (Vater ossetisch, Mutter deutsch) hat das Narten-Epos erstmals aus einer russischen Fassung, die es seit 1948 neben einer Ossetischen gab, ins Deutsche übertragen. Laut Sikojev sind die Narten-Sagen im Siedlungsgebiet der Osseten entstanden und einst im gesamten nördlichen Kaukasus erzählt und gesungen worden. Die Auseinandersetzungen der nartischen Helden mit ihrem Gott vergleicht Sikojev mit den Kämpfen in der serbischen Sage vom Sonnenraub und mit dem Kampf Thors gegen die Midgardschlange in den nordischen Sagen.
- Las sagas de los Nart son una serie de cuentos originarios del Cáucaso. Forman la mitología básica de las tribus del área; algunas son simplemente historias, pero otras tienen valor como mitos de creación y antigua teología. Los abjasos, circasianos, osetas y ubijé tienen versiones de las sagas de Nart.
- A Nárt eposz, az Észak-Kaukázus népeinek hősi eposza. a világirodalom többi nagy eposza sorába tartozik. Szájhagyomány útján maradt fenn, előadása több verses, illetve mesés-prózai variánst termelt ki. A mű hősei a nártok, egy mitikus kaukázusi nép, az eposz voltaképp az ő történetük. Három törzsre oszlanak, már letelepedett, nem nomád nép, fő foglalkozásuk a vadászat és az állattenyésztés. A mű férfialakjai (Vürüzmag, Batrazg, Szoszürko, Acamaz, stb. ) remekül megrajzoltak; a női szereplők közül Sátána emelkedik ki bölcsességével. Az eposz versformája közel áll az ősi magyar verseléshez, a felező tizenketteshez, szótagszáma 9 és 13 közt váltakozik, a cezúra az 5-6. szótag körül jelentkezik. A hangsúlyos verselés, illetve a szóvégi rímek ritkák, stílusa a mesei elemek mellett is világos, realisztikus. Az eposz műfajára általában jellemző stiláris jegyek itt is megtalálhatóak, bár törzsanyagát az epopeiává nem rendeződött hősdal-ciklusok alkotják. Keletkezési ideje tisztázatlan, a benne leírt társadalom jóval alacsonyabb rendű, mint például a homéroszi eposzoké. A nemzetiségi társadalom egy olyan kezdetleges szakasza figyelhető meg benne, amelyben a matriarchátus még komoly szerepet játszott. A mítikus elemek szkíta jellege és a hősök mongol nevei a Kr. e. 8. század-Kr. e. 7. század és a 13. századot jelölik ki keletkezése határaiul. Több kutató a még ennél is valamivel korábbi keletkezést tartja valószínűnek, eredetileg ősi iráni környezetben. Az eposz önálló énekekre tagolódik, minden mesének saját dallama, zenei motívuma van. Terjedelme körülbelül 18 000 sor. A variánsok gyűjtése mind a mai napig folyik.
- Le saghe di Nart sono una serie di storie nate nel Caucaso, che formano la base mitologica delle tribù dell'area. Alcune sono solo delle storie, ma altre sono state importanti nella creazione di miti e di un'antica teologia. Gli abkhaz, i circassi, gli osseti e gli ubykh hanno delle versioni delle saghe dei Nart, il filo conduttore è il medesimo, ma le saghe spesso presentano particolari variati oppure omessi, altre volte la storia è ampliata con caratteri locali.
- 「ナルト叙事詩」（なるとじょじし、英語で Nart sagas）は、カフカス山脈起源の物語群である。この地域の民族の神話基盤を形成しており、あるものは単純な物語だが、創造神話や古代神学に匹敵する価値を有するものもある。 アブハズ人、チェルケス人、オセット人、ウビフ人それぞれにナルト叙事詩のヴァージョンがある。 登場人物であるナルトたち自身は巨人の種族である。叙事詩の中で目立った役割を果たしている者たちは： ソスリコ(Sosruko) ウビフ語とアブハズ語では[sawsərəqʷa]、オセット語ではソスラン Soslan, ロシア語ではサスルィクヴァ Sasrykva トリックスター。 サタナヤ ウビフ語では[satanaja]、アディゲ語は[setenej]、オセット語ではサタナ Satana ナルトたちの母親。豊穣の形象、母神。 トレプシュ(Tlepsh) アバザ語では[ɬapʃʷ] 鍛冶屋。 シュルドン(Syrdon) ジョルジュ・デュメジルによって北欧神話のロキと比較された存在。 バオウチ(Baoutch) アディゲ語では[bəwkʾə] ナルト叙事詩におけるモチーフのいくつかはギリシア神話にも共通している。特にカズベク山に鎖でつながれているプロメテウスの物語はナルト叙事詩に同じ要素がある。こうした共通モチーフは、初期にコーカサスの人々と古代ギリシア人の間に交流があったことを意味するのではないかとも言われている。また、ギリシア神話の金羊毛の物語におけるコルキスは、一般的に現代でいうグルジアかアブハジアの一部であったと考えられている。 加えて、文献学者のジョルジュ・デュメジルは、彼の「三機能仮説」、つまり原インド・ヨーロッパ人は戦士、祭司、平民の三階層を形成していたという説を支持するためにナルトたちを3つの部族に分割した(この議論における暗黙の前提は、ナルト叙事詩がオセット人に由来するという仮定である。なぜなら他の民族は非インド・ヨーロッパ語族だからである)。 C・スコット・リトルトンとリンダ・Ａ・マルカーは『アーサー王伝説の起源』(原題 From Scythia to Camelot)のなかで、多くの点でアーサー王伝説はナルト叙事詩に由来すると推測した。提唱された伝播の経路は、アーサー王伝説が形成された時代に北フランスに移住した、オセット人の祖先にあたるアラン人である。
- Epos o Nartach (oset. Нарты кадджытæ; Narty kaddžytæ) – seria opowieści pochodzących z Kaukazu Północnego. Zawierają one podstawy mitologii ludów zamieszkujących ten region. Niektóre z nich to po prostu opowieści, inne natomiast przekazują obraz starożytnej kosmologii i teologii. Większość wątków eposu, zwłaszcza starszych, ma pochodzenie irańskie, a dokładniej scytyjskie, znajdują się jednak w nim elementy typowe jedynie dla kultur północnego Kaukazu. Pierwszym badaczem, który podjął trud spisania krążących dotąd jedynie w formie ustnej podań, był Kabardyjczyk Shora Begmurzin Nogma, który spisał je w latach 1835–1843. Jego dzieło wydano w języku rosyjskim w 1861 roku, już po śmierci autora. W 1866 Adolf Bergé dokonał przekładu Eposu na język niemiecki. Najbardziej znana i najczęściej badana wersja Eposu o Nartach to zapis podań osetyjskich i czerkieskich, nieco mniej poznano podania abchaskie i abazyńskie. Mity Eposu występują także w folklorze karaczajsko-bałkarskim oraz czeczeńsko-inguskim. Bohaterowie Eposu, Nartowie, to rasa olbrzymów i herosów. Ważniejsze postacie występujące w podaniach o Nartach to: Sosruko – bohater, w niektórych podaniach mający cechy trickstera Satanaja (adygejski "satanaj", osetyjski "shatana") – matka Nartów, bóstwo matriarchalne i bogini płodności Tlepsz (abazyński i adygejski "ɬapʃʷ", osetyjski "Kuyrdalægon") – boski kowal Syrdon (osetyjski "Сырдон") – trickster, przez Georgesa Dumézila porównywany do nordyckiego Loki Niektóre elementy Eposu o Nartach są podobne do mitów greckich. Motyw Prometeusza wiązany z górą Kazbek lub Elbrus ma swój odpowiednik w podaniach o Nartach. Może to wynikać z kontaktów ludów kaukaskich ze starożytnymi Grekami, znajdujących odniesienie na przykład w micie o złotym runie, jeśli przyjąć że Kolchidą są tereny współczesnej Gruzji bądź Abchazji. Filolog Georges Dumézil uzasadnia swoją teorię o pierwotnym podziale społecznym Protoindoeuropejczyków na trzy grupy: uczonych-kapłanów, wojowników i wytwórców, odnajdując zwłaszcza w mitach osetyjskich odzwierciedlenie wzorców przejętych ze starszych kultur Scytów, Sarmatów i Alanów (ci ostatni są przodkami współczesnych Osetyjczyków). Odmiennego zdania jest antropolog John Colarusso, który nie wyklucza starszych, irańskich wpływów, wskazuje jednak na znaczne przekształcenie formy opisu motywów mitycznych właśnie w wersji osetyjskiej, która w przeciwieństwie do wersji znanej ludom północno-zachodniego Kaukazu nie jest już "surowym" mitem, lecz zgrabnie przetworzoną formą literacką. W książce From Scythia to Camelot C. Scott Littleton i Linda A. Malcor stawiają hipotezę o pochodzeniu mitów arturiańskich z Eposu o Nartach. Motywy mityczne miałyby, według tej teorii, pochodzić od Alanów, których część dotarła do północnej Francji właśnie w okresie formowania się mitów arturiańskich.
- На́ртский (На́ртовский) э́пос — эпос, бытующий у ряда народов Северного Кавказа, основу которого составляют сказания о происхождении и приключениях героев-богатырей («нартов»). Существует прежде всего у осетин и абхазо-адыгских народов; известны также версии эпоса, встречающиеся у чеченцев и ингушей, карачаевцев и балкарцев и др. Бытует в прозаической и стихотворной форме.
- Nartlar (Нартхэр), Kuzey Kafkasya halkları ile Güney Kafkasya'da yaşayan Svanlar arasında anlatılan ve büyük ölçüde derlenmiş olan yiğitlik destanı. Destan en geniş anlamı ile Adigeler arasında bulunmaktadır. Ayrıca Abaza, Abhaz, Ubıh, Karaçay, Balkar, Oset, İnguş ve Svanların dillerinde söylenen Nart destanı parçaları (tekstler) vardır, bunların hepsi Adıge destanları ile birlikte büyük bir bütünlük oluşturur. Bütün bu destan söylentileri, özellikle şarkı, türkü ("пщыналъ"/pşınatl), öykü (хъишъэ/hiş'e), vd türlerde derlenmişlerdir. Bu destanların tümü aynı kategoriden sayılsalar da, anlatılar bir topluluktan diğerine farklılıklar da göstermektedirler. Örneğin aşk ve ihanet (entrika) ögeleri Kabartay ve Oset varyantlarında daha gelişmiş ve daha belirginleşmiştir. "Nart" ya da Şapsığ söyleyişiyle "Nat" sözcüğü Adigece kökenli olup "Gözünü veren,korkusuz kahraman" gibi anlamlar içermektedir: Ne (göz)+tı (verme) =Netı=Nat=Nart=Gözünü veren,Gözünü budaktan esirgemeyen, Korkusuz kahraman (Adıgecede sesli harfler hareketlidir,e-a,e-ı dönüşmeleri gibi). Nart destanının M. Ö. 3.-1. binyıllar boyunca geliştiği, Bronz Çağı, özellikle Demir Çağı'nda biçimlendiği, o çağlara ve izleyen daha yakın dönemlere özgü izler de taşıdığı görülmektedir. Ünlü Adıge yazarı Tembot K'eraş'a göre ise, Nart destanı, bir zamanlar büyük bir destan-epope bütünlüğü oluşturuyordu . Bütün bu gelişim süreci içinde anaerkil aileden ataaerkil aileye, sınıfsız toplumdan sınıfların belirdiği aşamalara geçiş durumları izlenebilmektedir. Bu kısa açıklamalardan sonra, bazı destan kahramanlarına, olaylara ve içeriğe ilişkin birkaç örnek ve özet bilgi daha sunabiliriz:
- На́ртський (На́ртівський) е́пос — епос, що існує у ряду народів Північного Кавказу, основу якого складають оповіді про походження і пригоди героїв-багатирів («нартів»). Існує перш за все у абхазо-адигських народів і у осетин; відомі також версії епосу, що зустрічаються у чеченців і інгушів, карачаївців, балкарців і ін. Існує в прозаїчній і віршованій формі.
|
| rdfs:comment
|
- The Nart sagas are a series of tales originating from the North Caucasus. They form the basic mythology of the tribes in the area; some are simply stories, but some have value as creation myths and ancient theology. As the most archaic of the Nart corpora, the Northwest Caucasian Nart sagas preserve an ancient Iranian core, but also contain Northwest Caucasian accretions.
- Die Narten sind ein sagenhaftes Volk von halbgöttlichen Helden aus den Mythen und Epen mehrerer Völker des nördlichen Kaukasus, besonders der Osseten, Tscherkessen, Tschetschenen und Abchasen. Der Name leitet sich wahrscheinlich vom mongolischen Wort narta (Sonne) ab. Die Urmutter aller Narten ist die verführerische und weise Satanaya, die viele Ähnlichkeiten hat mit der altgriechischen Fruchtbarkeitsgöttin Demeter.
- Las sagas de los Nart son una serie de cuentos originarios del Cáucaso. Forman la mitología básica de las tribus del área; algunas son simplemente historias, pero otras tienen valor como mitos de creación y antigua teología. Los abjasos, circasianos, osetas y ubijé tienen versiones de las sagas de Nart.
- A Nárt eposz, az Észak-Kaukázus népeinek hősi eposza. a világirodalom többi nagy eposza sorába tartozik. Szájhagyomány útján maradt fenn, előadása több verses, illetve mesés-prózai variánst termelt ki. A mű hősei a nártok, egy mitikus kaukázusi nép, az eposz voltaképp az ő történetük. Három törzsre oszlanak, már letelepedett, nem nomád nép, fő foglalkozásuk a vadászat és az állattenyésztés.
- Le saghe di Nart sono una serie di storie nate nel Caucaso, che formano la base mitologica delle tribù dell'area. Alcune sono solo delle storie, ma altre sono state importanti nella creazione di miti e di un'antica teologia. Gli abkhaz, i circassi, gli osseti e gli ubykh hanno delle versioni delle saghe dei Nart, il filo conduttore è il medesimo, ma le saghe spesso presentano particolari variati oppure omessi, altre volte la storia è ampliata con caratteri locali.
- Epos o Nartach (oset. Нарты кадджытæ; Narty kaddžytæ) – seria opowieści pochodzących z Kaukazu Północnego. Zawierają one podstawy mitologii ludów zamieszkujących ten region. Niektóre z nich to po prostu opowieści, inne natomiast przekazują obraz starożytnej kosmologii i teologii. Większość wątków eposu, zwłaszcza starszych, ma pochodzenie irańskie, a dokładniej scytyjskie, znajdują się jednak w nim elementy typowe jedynie dla kultur północnego Kaukazu.
- На́ртский (На́ртовский) э́пос — эпос, бытующий у ряда народов Северного Кавказа, основу которого составляют сказания о происхождении и приключениях героев-богатырей («нартов»).
- Nartlar (Нартхэр), Kuzey Kafkasya halkları ile Güney Kafkasya'da yaşayan Svanlar arasında anlatılan ve büyük ölçüde derlenmiş olan yiğitlik destanı. Destan en geniş anlamı ile Adigeler arasında bulunmaktadır. Ayrıca Abaza, Abhaz, Ubıh, Karaçay, Balkar, Oset, İnguş ve Svanların dillerinde söylenen Nart destanı parçaları (tekstler) vardır, bunların hepsi Adıge destanları ile birlikte büyük bir bütünlük oluşturur.
- На́ртський (На́ртівський) е́пос — епос, що існує у ряду народів Північного Кавказу, основу якого складають оповіді про походження і пригоди героїв-багатирів («нартів»).
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
