| dbpprop:abstract
|
- Ge'ez (ግዕዝ Gəʿəz), also called Ethiopic, is an abugida script that was originally developed to write Ge'ez, now the liturgical language of the Ethiopian Orthodox Church. In modern communities that use it, such as the Amharic and Tigrinya, the script is called fidäl (ፊደል), which means "script" or "alphabet". The Ge'ez script has been adapted to write other mostly Semitic languages, such as Amharic in Ethiopia and Tigrinya in Eritrea and Ethiopia. It is also used for Sebatbeit, Me'en, and most other languages of Ethiopia. In Eritrea it is used for Tigre, and it has traditionally been used for Blin, a Cushitic language. Tigre, spoken in western and northern Eritrea and Eastern Sudan, is considered to be the most closely resemblant to Ge'ez than the rest of all other derivative languages. Some other languages in the Horn of Africa, such as Oromo, used to be written using Ge'ez but have migrated to Latin-based orthographies. For the representation of sounds, this article uses a system that is common (though not universal) among linguists who work on Ethiopian Semitic languages. This differs somewhat from the conventions of the International Phonetic Alphabet. See the articles on the individual languages for information on the pronuncation.
- Die äthiopische Schrift ist eine Silbenschrift, die sich aus der himjarischen Schrift entwickelt hat. Sie wird im Gegensatz zu den anderen semitischen Schriften von links nach rechts geschrieben. Auf Amharisch und Tigrinya, die beide mit dieser Schrift geschrieben werden, wird sie Fidäl (ፊደል) genannt. Ursprünglich eine reine Konsonantenschrift, vervollkommnete man die Schrift zu einer Silbenschrift, indem der folgende Vokal durch „Anhängsel“ links, rechts, oben oder unten am Konsonanten dargestellt wird. Linguisten zählen die äthiopische Schrift wie die indischen Schriften zu den Abugidas. Es ist aber nicht bekannt, ob und welche Anregungen aus Indien bei der Gestaltung der äthiopischen Schrift übernommen wurden. Eine umgekehrte Beeinflussung ist auszuschließen, da die indischen Schriften deutlich älter sind als die äthiopische. Die äthiopische Schrift wurde erst in moderner Zeit systematisiert. Ihre heutige Form ist in hohem Maße systematisch. Ursprünglich für die altäthiopische Ge'ez-Sprache geschaffen, wurden für die Darstellung moderner Sprachen wie Amharisch, Tigrinya und anderer Sprachen etliche Modifikationen an Schriftzeichen vorgenommen. Überdies sind einige der Abwandlungen der Grundzeichen heute ungebräuchlich und nur noch von etymologischer Bedeutung. Die äthiopische Schrift wird heute außer für das Amharische und Tigrinya noch für das Harari und einige Gurage-Sprachen in Äthiopien und für das Tigre in Eritrea verwendet. Das Oromo wird seit 1991 nicht mehr in äthiopischer, sondern in lateinischer Schrift geschrieben.
- L'alfabet amhàric és un sistema d'escriptura sil·làbic que va néixer al segle IV aC. Pertany a la família dels alfabets semítics i s'usa per escriure les llengües d'Etiòpia. Consta de 22 consonants i set lligadures per a les vocals. Les lletres s'escriuen totes separades i per distingir paraules es va començar a utilitzar una doble ratlla i avui dia els dos punts.
- Etiopské písmo Ge'ez sloužilo pro zápis jihosemitského jazyka ge'ez. Tímto jazykem se mluvilo v oblasti severní Etiopie v dobách království Aksum. Jazyk ge'ez se dodnes používá v liturgii některých etiopských a eritrejských křesťanských církví. Písmo Ge'ez v současné době používá hlavně jihosemitská amharština a tygrajština, ale také ostatní jazyky etiopské oblasti. Některé jazyky však přecházejí na latinku. Písmo Ge'ez je odvozené z jihoarabské abecedy, která je odvozena z proto-sinajského písma. Jihoarabská abeceda se používala od 9. století před Kristem do 7. století po Kristu v oblasti blízkého východu. První známý nápis písma Ge'ez pochází z 6.-5. století z města Matara Ge'ez se čte zleva doprava a obsahuje celkem 30 znaků pro souhlásky. Na začátku 4. století byly doplněny znaky pro samohlásky, a to tak, že každá souhláska se mění podle jedné ze 7 samohlásek (a, u, i, e, o, á, é). Písmo má tedy v celku přes 200 znaků.
- L’alphasyllabaire éthiopien ou éthiopique (localement appelé fidäl) comporte 26 consonnes héritées du guèze et des caractères postérieurs, qui se déclinent selon sept ordres vocaliques. Il est souvent incorrectement appelé alphasyllabaire amharique alors qu’il est utilisé pour plusieurs langues vivantes ou d’autres langues aujourd’hui disparues. D’autres auteurs préfèrent la terminologie alphasyllabaire guèze. Il est notamment utilisé pour l’écriture des langues guèze (langue très ancienne encore utilisée pour les textes liturgiques chrétiens et juifs d’Éthiopie ou les communautés juives en Israël originaires d’Éthiopie et d’Érythrée), amharique (moderne) et plusieurs autres langues minoritaires de l’Est de l'Afrique, principalement en Éthiopie et les régions voisines.
- L'alfabeto ge'ez è l'alfabeto utilizzato per la lingua ge'ez, antica lingua semitica dell'Etiopia. Con alcuni adattamenti l'alfabeto è utilizzato oggi per la lingua amharica, la lingua tigrina e la lingua tigrè .
- ゲエズ文字（ゲエズもじ アムハラ語：ፊደል）は、アムハラ語の表記に用いられる文字である。ゲーズ文字、アムハラ文字、エチオピア文字とも呼ばれる。 南アラビア文字から派生した表音文字である。ひとつの文字がひとつの音節を表すことが多い。しかし元々は母音を表記しなかったゲエズ文字がなぜ音節文字に変わったのかはわかっていない。
- Het Ethiopisch schrift of het Ge'ez schrift is een abugida schrift en oorspronkelijk ontwikkeld om het Ge'ez te schrijven, een antieke Semitische taal. In talen die het schrift gebruiken wordt het "Fidäl" (ፊደል) genoemd, wat "schrift" of "alfabet" betekent. De belangrijkste talen die het schrift gebruiken zijn het Amhaars in Ethiopië en het Tigrinya in Eritrea en de Ethiopische regio Tigray. De talen, en dan vooral het Amhaars, gebruiken gewijzigde vormen van het oorspronkelijke schrift. Het schrift wordt ook door andere talen in Ethiopië en Eritrea gebruikt, zoals het Tigre, Harari, Bilin en het Me'en. Enkele andere talen in de Hoorn van Afrika, zoals het Afaan Oromo werden vroeger ook in het Ethiopisch schrift geschreven, maar zijn op een ander schriftsysteem over gestapt. Het Afaan Oromo bijvoorbeeld is overgegaan op het Latijns schrift. De volgende tekens worden in het Ge'ez gebruikt. De codes staan voor de Unicode-waarden van de tekens.
- Pismo etiopskie to pismo, które wykształciło się do zapisu języka gyyz, a z czasem zaczęto w nim zapisywać także inne języki Etiopii (głównie semickie). Obecnie używane jest do zapisu języków etiopskich oraz języków omockich. Próby zastosowania pisma etiopskiego do zapisu języków kuszyckich nie przyniosły trwałych rezultatów, zapewne dlatego, że pismo to było postrzegane jako symbol amharskiej dominacji kulturowej. Pismo etiopskie można określić jako alfabet sylabowy, przy czym liczba znaków nie musi się pokrywać z liczbą sylab z powodu dwuznaczności w wymowie znaków tzw. szóstego rzędu (patrz niżej). Przykładowo, słowo qänd "róg" jest zapisywane ቀንድ . Pismo etiopskie zostało zaadaptowane z alfabetu południowoarabskiego. W najstarszej fazie języka gyyz miało ono, jak większość pism semickich, charakter spółgłoskowy. Około IV wieku, zapewne pod wpływem kontaktów z greką, zaczęto wyróżniać samogłoski. W XVI wieku miały miejsce pierwsze próby zapisu języka amharskiego przy pomocy pisma etiopskiego, co spowodowało konieczność stworzenia dodatkowych znaków dla oddania specyficznych amharskich fonemów.
- A escrita ge'ez (ግዕዝ Gəʿəz), também chamada de etiópica, é uma escrita originalmente desenvolvida para escrever a língua ge'ez uma língua semítica. Em outras línguas que fazem uso desse alfabeto, como amárico e tigrina, essa escrita é chamada de Fidäl (ፊደል), que significa escrita. A escrita ge'ez foi adaptada na escrita de diversas línguas, a maioria semíticas. As línguas mais difundidas escritas em ge’ez são o amárico na Etiópia e tigrina na Eritréia e Etiópia. Também é usada na escrita da língua sebatbeit, me'em, e a maioria das línguas da Etiópia. Na Eritréia é usada na escrita da língua tigre, e tradicionalmente usada na língua blin, uma língua cuchítica. Algumas outras línguas do Chifre da África, como o oromo, usaram a escrita ge'ez, mas migraram para uma ortografia baseada no alfabeto latino. Para a representação dos sons, esse artigo usa um sistema que é comum (mas não universal) entre os lingüistas que estudam línguas semíticas etiópicas; mas difere um pouco das convenções do Alfabeto Fonético Internacional. Veja os artigos para cada língua individual para informações sobre pronúncia.
- Эфиопское письмо (алфавит геэз — ግዕዝ) — абугида (консонантно-слоговое письмо), первоначально разработанное для записи древнеэфиопского языка геэз в государстве Аксум. В языках, использующих эфиопское письмо, оно называется Fidäl (ፊደል), что означает письменность или алфавит. Эфиопская письменность была приспособлена для записи других языков, как правило, эфиосемитских. Наиболее распространенный из них — амхарский в Эфиопии и тигринья в Эритрее и Эфиопии. Она также используется для некоторых из языков «гураге», а также мекен и многих других языков Эфиопии. В Эритрее она используется для тигре, и традиционно для кушитского языка билин. Некоторые другие языки Африканского рога, например оромо, ранее также использовали эфиопскую письменность, но перешли на алфавиты, основанные на латинице. Для обозначения звуков в этой статье используется система, принятая среди лингвистов, занимающихся эфиосемитскими языками. Она несколько отличается от IPA. Для информации о произношении следует использовать статьи о конкретных языках.
- 吉茲字母({{lang|en|Ge’ez；{{Unicode|ግዕዝ；{{Semxlit|Gəʿəz)，又名斐德子母音合成字母(Fidel alphabet)，是一種元音附標文字書寫系統，本來用來書寫一種名為吉茲語的閃族語言。過往由於對埃塞俄比亞的語言狀況缺乏認知，所以多數人都以為當地人只說一種語言，統稱為埃塞俄比亞語。但其實，在埃塞俄比亞有9種不同的語言在通行，當中除了吉茲語、阿姆哈拉語及阿拉伯語以外，還包括提格里尼亞語、提格雷語、古拉格語、哈拉里語等閃族語言。而這些閃族語言，都是採用吉茲字母來書寫的。其中最廣泛使用的，是埃塞俄比亞的阿姆哈拉語及在埃塞俄比亞與厄立特里亞都有使用的提格里尼亞語。此外，亦有其他同樣在非洲之角通行的其他語言，例如：奧羅莫語都曾經使用過吉茲字母來拼寫，但現時已改用拉丁字母了。 *現時大多數通行的電腦作業系統都沒有連同支援吉茲字母的字型付運。要正確顯示吉茲字母，需要安裝支援吉茲字母的字型，例如：GF Zemen Unicode。
|
| rdfs:comment
|
- Ge'ez (ግዕዝ Gəʿəz), also called Ethiopic, is an abugida script that was originally developed to write Ge'ez, now the liturgical language of the Ethiopian Orthodox Church. In modern communities that use it, such as the Amharic and Tigrinya, the script is called fidäl (ፊደል), which means "script" or "alphabet". The Ge'ez script has been adapted to write other mostly Semitic languages, such as Amharic in Ethiopia and Tigrinya in Eritrea and Ethiopia.
- Die äthiopische Schrift ist eine Silbenschrift, die sich aus der himjarischen Schrift entwickelt hat. Sie wird im Gegensatz zu den anderen semitischen Schriften von links nach rechts geschrieben. Auf Amharisch und Tigrinya, die beide mit dieser Schrift geschrieben werden, wird sie Fidäl (ፊደል) genannt.
- L'alfabet amhàric és un sistema d'escriptura sil·làbic que va néixer al segle IV aC. Pertany a la família dels alfabets semítics i s'usa per escriure les llengües d'Etiòpia. Consta de 22 consonants i set lligadures per a les vocals. Les lletres s'escriuen totes separades i per distingir paraules es va començar a utilitzar una doble ratlla i avui dia els dos punts.
- Etiopské písmo Ge'ez sloužilo pro zápis jihosemitského jazyka ge'ez. Tímto jazykem se mluvilo v oblasti severní Etiopie v dobách království Aksum. Jazyk ge'ez se dodnes používá v liturgii některých etiopských a eritrejských křesťanských církví. Písmo Ge'ez v současné době používá hlavně jihosemitská amharština a tygrajština, ale také ostatní jazyky etiopské oblasti. Některé jazyky však přecházejí na latinku.
- L’alphasyllabaire éthiopien ou éthiopique (localement appelé fidäl) comporte 26 consonnes héritées du guèze et des caractères postérieurs, qui se déclinent selon sept ordres vocaliques. Il est souvent incorrectement appelé alphasyllabaire amharique alors qu’il est utilisé pour plusieurs langues vivantes ou d’autres langues aujourd’hui disparues. D’autres auteurs préfèrent la terminologie alphasyllabaire guèze.
- L'alfabeto ge'ez è l'alfabeto utilizzato per la lingua ge'ez, antica lingua semitica dell'Etiopia. Con alcuni adattamenti l'alfabeto è utilizzato oggi per la lingua amharica, la lingua tigrina e la lingua tigrè .
- ゲエズ文字（ゲエズもじ アムハラ語：ፊደል）は、アムハラ語の表記に用いられる文字である。ゲーズ文字、アムハラ文字、エチオピア文字とも呼ばれる。 南アラビア文字から派生した表音文字である。ひとつの文字がひとつの音節を表すことが多い。しかし元々は母音を表記しなかったゲエズ文字がなぜ音節文字に変わったのかはわかっていない。
- Het Ethiopisch schrift of het Ge'ez schrift is een abugida schrift en oorspronkelijk ontwikkeld om het Ge'ez te schrijven, een antieke Semitische taal. In talen die het schrift gebruiken wordt het "Fidäl" (ፊደል) genoemd, wat "schrift" of "alfabet" betekent. De belangrijkste talen die het schrift gebruiken zijn het Amhaars in Ethiopië en het Tigrinya in Eritrea en de Ethiopische regio Tigray. De talen, en dan vooral het Amhaars, gebruiken gewijzigde vormen van het oorspronkelijke schrift.
- Pismo etiopskie to pismo, które wykształciło się do zapisu języka gyyz, a z czasem zaczęto w nim zapisywać także inne języki Etiopii (głównie semickie). Obecnie używane jest do zapisu języków etiopskich oraz języków omockich. Próby zastosowania pisma etiopskiego do zapisu języków kuszyckich nie przyniosły trwałych rezultatów, zapewne dlatego, że pismo to było postrzegane jako symbol amharskiej dominacji kulturowej.
- A escrita ge'ez (ግዕዝ Gəʿəz), também chamada de etiópica, é uma escrita originalmente desenvolvida para escrever a língua ge'ez uma língua semítica. Em outras línguas que fazem uso desse alfabeto, como amárico e tigrina, essa escrita é chamada de Fidäl (ፊደል), que significa escrita. A escrita ge'ez foi adaptada na escrita de diversas línguas, a maioria semíticas.
- Эфиопское письмо (алфавит геэз — ግዕዝ) — абугида (консонантно-слоговое письмо), первоначально разработанное для записи древнеэфиопского языка геэз в государстве Аксум.
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
