| dbpprop:abstract
|
- This article attempts to highlight the main differences between Esperanto and Ido, two constructed languages that have a related past but have since parted ways. Ido was invented in the early 20th century after a schism between those who believed that Esperanto was almost good enough, were it not for inherent features seen by them as flaws that prevented it from being a suitable proposal of international auxiliary language, and those who believed that Esperanto was sufficient as it was, and that endless tinkering with a language would only weaken it in the end. The languages remain close, and to some extent mutually intelligible. An Italian play which was written with the dialog in two dialects of Italian was translated with Esperanto and Ido representing these two dialects. In the same manner in which dialects often serve as sources for new words through the literature of ethnic languages, so Ido has contributed many neologisms to Esperanto (especially in poetic substitutes for long words using the mal- prefix).
- Tento článek se pokouší poukázat na hlavní rozdíly mezi jazyky esperanto a ido, dvěma plánovými jazyky, které sdílejí část společné historie ale v pozdějším stádiu se od sebe oddělily.
- Morfologie is het gebied waarin de grootste verschillen tussen deze twee talen bespeurd kunnen worden. Beide talen hebben dezelfde regels met betrekking tot zelfstandig naamwoorden (eindigend op -o), bijvoeglijk naamwoorden (eindigend op -a) en vele andere onderwerpen. De relatie tussen zelfstandig naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijk naamwoorden heeft in Ido echter een grondige verandering ondergaan, gebaseerd op het principe van omkeerbaarheid. In beide talen kan men een relatie waarnemen tussen bijvoorbeeld de woorden multa "veel" en multo "hoeveelheid" simpelweg door de -a door een -o te vervangen, of andersom. Enkele kleine verschillen zijn het verdwijnen van de vervoeging van het bijvoeglijk naamwoord naar het zelfstandig naamwoord, en het vervallen van de agglutinatieve meervoudsuitgang -j voor het meervoud, die opgevangen werd door een synthetische vervanging van de uitgang -o door -i. Hierdoor wordt het Esperanto belaj hundoj in Ido bela hundi. Ido heeft ook de accusatieve uitgang -n laten vallen, waardoor het Esperanto mi amas belajn hundojn in Ido vertaald wordt met me amas bela hundi. Grotere verschillen verschijnen er echter wanneer we de woordvorming bekijken. In Esperanto betekent het woord krono bijvoorbeeld "kroon", en door de uitgang -o door de werkwoorduitgang -i te vervangen kan men het werkwoord kroni, "kronen", afleiden. Maar wanneer men er van uitgaat dat het werkwoord kroni en de -i door een -o vervangt om een zelfstandig naamwoord af te leiden, dan is de betekenis hiervan niet "kroning", maar "kroon". Dit komt doordat de wortel kron- van zichzelf een zelfstandig naamwoord is. Met de uitgang -o betekent het woord simpelweg het object (de kroon) zelf, en de achtervoeging van een -i vormt een handeling die verricht wordt met dit voorwerp. Om de naam van het uitvoeren van deze handeling te krijgen is het nodig het achtervoegsel -ado te gebruiken, dat het idee in zich draagt van het uitvoeren van een handeling. Het is dus nodig om te weten tot welke categorie een wortel behoort. Ido heeft een aantal nieuwe affixen geïntroduceerd in een poging de morfologie van een woord duidelijk te maken, zodat de categorie van een woord niet geleerd hoeft te worden. In het geval van het woord krono wordt het achtervoegsel -izar, "bedekken met", gebruikt om het werkwoord kronizar, "kronen", te maken. Het is mogelijk om van dit werkwoord de werkwoorduitgang -ar te verwijderen, en dit te vervangen door de zelfstandige uitgang -o, om het kronizo, "kroning", te vormen. Door niet toe te laten dat een zelfstandig naamwoord rechtstreeks als een werkwoord gebruikt kan worden, zoals in Esperanto, kunnen Ido wortels herkend worden zonder dat ze gecategoriseerd en uit het hoofd geleerd hoeven te worden. Deze oplossing is echter maar gedeeltelijk, en bij andere woorden is het nog steeds nodig om categorieën voor wortels te kennen. Het belangrijkste verschil is dat Ido directer beantwoord aan de verwachtingen van sprekers van Romaanse talen, terwijl Esperanto meer beiïnvloed is door Slavische semantiek. Dit aspect van Esperanto is door zijn bedenker gewoonweg als vanzelfsprekend aangenomen, en was niet expliciet verwoord toen Ido gecreëerd werd.
- Este artigo busca esclarecer as principais diferenças entre as línguas Esperanto e Ido, as quais têm um tronco comum, embora tenham evoluído de forma separada. O Ido foi desenvolvido no início do século XX, após uma cisão entre os que acreditavam que o Esperanto tinha falhas inerentes que o impediam de se tornar uma língua auxiliar internacional apropriada, e aqueles que achavam que o Esperanto era eficiente do jeito que era, e que o interminável filosofar a respeito da língua apenas a enfraqueceria. As duas línguas se mantêm próximas, e de certa forma são mutuamente inteligíveis. Uma peça teatral em italiano que foi escrita com diálogos em dois diferentes dialetos foi traduzida com o Esperanto e o Ido representando estes dois dialetos. Da mesma forma que os dialetos freqüentemente servem como fontes para novas palavras na literatura de línguas dos povos, o Ido também contribuiu com muitos neologismos para o Esperanto (especialmente nas substituições poéticas para palavras longas que usam o prefixo mal-).
|
| rdfs:comment
|
- This article attempts to highlight the main differences between Esperanto and Ido, two constructed languages that have a related past but have since parted ways.
- Tento článek se pokouší poukázat na hlavní rozdíly mezi jazyky esperanto a ido, dvěma plánovými jazyky, které sdílejí část společné historie ale v pozdějším stádiu se od sebe oddělily.
- Morfologie is het gebied waarin de grootste verschillen tussen deze twee talen bespeurd kunnen worden. Beide talen hebben dezelfde regels met betrekking tot zelfstandig naamwoorden (eindigend op -o), bijvoeglijk naamwoorden (eindigend op -a) en vele andere onderwerpen. De relatie tussen zelfstandig naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijk naamwoorden heeft in Ido echter een grondige verandering ondergaan, gebaseerd op het principe van omkeerbaarheid.
- Este artigo busca esclarecer as principais diferenças entre as línguas Esperanto e Ido, as quais têm um tronco comum, embora tenham evoluído de forma separada.
|
![[RDF Data]](/statics/sw-cube.png)
