The Chagatai language is an extinct Turkic language which was once widely spoken in Central Asia, and remained the shared literary language there until the early twentieth century. It was also spoken by the Mughal rulers in India.

PropertyValue
dbpedia-owl:Language/region
dbpedia-owl:region
dbpprop:abstract
  • The Chagatai language is an extinct Turkic language which was once widely spoken in Central Asia, and remained the shared literary language there until the early twentieth century. It was also spoken by the Mughal rulers in India.
  • Die tschagataische Sprache oder kurz Tschagataisch (Eigenbezeichnung ‏جغتای‎ Tschaghatāy oder ‏ترکی‎ Turkī) war eine osttürkische Literatursprache, die ca. vom Beginn des 15. Jahrhunderts bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts im islamischen Zentralasien und darüber hinaus auch in weiteren Teilen Eurasiens verbreitet war. Im engeren Sinne wird unter Tschagataisch das klassische Tschagataisch verstanden, das zwischen der Mitte des 15. Jahrhunderts und ca. 1600 im Reiche der Timuriden und seinen Nachfolgestaaten verwendet wurde und späteren Generationen als Vorbild diente. Der Sprachcode des Tschagataischen nach ISO 639-2 und ISO 639-3 ist chg.
  • Tšagatain kieli on Keski-Aasiassa 1400–1500-luvuilla käytetty turkkilainen kirjakieli. Sitä kutsutaan myös keskiaasianturkiksi, Keski-Aasian keskiaikaiseksi turkkilaiseksi kirjakieleksi sekä muinaisuzbekiksi. Kielen nimitys juontuu Tšingis-kaanin pojan Tšagatain jälkeläisten Keski-Aasiassa hallitsemasta kaanikunnasta, jonka Timur Lenk anasti itselleen vuonna 1370. Tšagatain kieli perustuu iranilaisvaikutteisiin karlukkilais-uiguurilaisiin murteisiin, joiden pohjalta kehittyivät myöhemmin uzbekin ja uiguurin kielet. Siihen ovat vaikuttaneet myös kiptšakkilaiset sekä itäoguusilaiset murteet, khorasaninturkki sekä uzbekin kielen kiptšakkilais- ja oguusilaismurteet. Tšagataita käytettiin persian rinnalla Timur Lenkin valtakunnan kirjakielenä Keski-Aasiassa, Koillis-Iranissa, Luoteis-Afganistanissa, Itä-Turkestanissa ja Pohjois-Intiassa. Kirjoitus perustui arabialaiseen kirjaimistoon, joka soveltui huonosti turkkilaisten kielten äänteiden merkitsemiseen, mutta antoi samalla eri kielten ja murteiden puhujille mahdollisuuden lukea tekstit oman ääntämisensä mukaisesti. Arabialaisten aakkosten ohella käytettiin harvemmin uiguurilaista kirjaimistoa. Kielellä on rikas kirjallisuus, joka käsittää mm. runoutta, historiallisia kertomuksia ja tieteellisiä teoksia. Merkittäviä kirjailijoita ovat runoilija ja suuri humanisti Ališer Navoji sekä Suurmogulien valtakunnan perustaja Babur.
  • Le tchaghataï ou djaghataï est une langue turque ancienne, nommée d'après le prince Djaghataï, deuxième fils de Gengis Khan et de son épouse principale Börte et parlée au Moyen Âge dans le khanat de Djaghataï, englobant l'Asie centrale, où régnèrent les descendants de ce prince. Le tchaghataï, proche de l'ouzbek et de l'ouïgour actuels, à l'origine langue administrative, servit de langue littéraire au XV siècle et au XVI siècle.
  • チャガタイ語は中央アジアのテュルク系言語を基礎とし、それにペルシア語やアラビア語の語彙語法を加えた言語。現在は死語である。
  • De Chagatai taal is een uitgestorven Turkse taal die eens veel gesproken werd in Centraal-Azië en daar de gemeenschappelijke literaire taal bleef tot het begin van de twintigste eeuw. De taal werd ook door de leiders van het Mogoelrijk gesproken.
  • Limba ciagatai sau vechea uzbecă a fost o limbă turcică (subgrupul karluk) formată în sec. XIII-XIV în baza dialectelor turcice vorbite în Valea Ferganei. A servit (alături de farsi, de care a fost puternic influenţată) ca lingua franca în Asia Centrală în perioda evului mediu tîrziu şi în perioada modernă. La începutul sec. XX în baza limbei ciagatai (purificate de "iranisme" şi adaptată la limba populară) s-a format limba uzbecă (numită şi "noua uzbecă"). A avut scrierea în baza grafiei arabe.
  • Чагата́йский язы́к, или чагата́йский тюрки́ — средневековый среднеазиатско-тюркский письменно-литературный язык, достигший наибольшего оформления и единообразия как язык классический в тимуридских уделах Мавераннахра во 2-й пол. XV—XVI вв. Вобрал в себя арабо-персидскую лексику и многие инодиалектные формы, обусловленные близостью проживания и активными контактами между представителями карлукской, кыпчакской и огузской групп тюркских языков, став наддиалектным языком. Письменность на основе арабской графики. Среди тюркологов нет единства в толковании чагатайского языка и определении его временных границ, но принято считать что на нём писали в Средней Азии, начиная с XIII—XIV и практически до начала XX века. Был языком межнационального общения в Средней Азии. Чагатайский язык лежит в основе литературного узбекского, на этом основании его иногда называют староузбекским языком. Он также оказал сильное влияние на развитие уйгурского языка.
  • Tjagataiska (Chig'atoy tili på uzbekiska; Çağatay tili eller Çağatayca på turkiska; جغتای på persiska) var ett östturkiskt litteraturspråk som användes från början av 1400-talet till början av 1900-talet i stora delar av det turkspråkiga Centralasien. Det skrevs med det arabiska alfabetet. Av de moderna turkspråken är uzbekiska och modern uiguriska närmast besläktade med tjagataiskan. Tjagataiskan hade, liksom sina föregångare, ett grundordförråd av turkiska ord och turkspråklig syntax men under inflytande från islam upptogs successivt ett stort antal lånord från arabiska och persiska i de östturkiska litteraturspråken. Tjagataiskan utvecklades under timuriderna (1405-1506) som en fortsättning på karakhanidiska (1000-1200) och khwarezmturkiska (1300-tal). Tjagataiskan genomgick själv ett antal faser under sin femhundraåriga historia. Den första fasen (1400-1465) var en övergångsperiod som kännetecknades av bevarandet av ett antal arkaiska former. Den klassiska fasen (1465-1600) inleddes med publiceringen av den första divanen av Alisjer Navoi. Vid denna tid nådde tjagataiskan sin fulländade form och med författare som Navoi, Hussein Bayqara och Babur skapades en betydande litteratur som varit en inspirationskälla för litteraturen i hela den turkspråkiga världen. Den tredje fasen (1600-1921) kännetecknas å ena sidan av omsorgsfulla imitationer av Navoi och de klassiska förebilderna, å andra sidan av ett kontinuerligt ökat inflytande från folkspråken uzbekiska och uiguriska, speciellt efter 1850. Det språk som kallades sart av ryssarna efter bildandet av ryska Turkistan är på det hela taget en form av sen tjagataiska men med en större påverkan från lokala uzbekiska dialekter. I Uzbekistan, då en del av Sovjetunionen, ersattes tjagataiska först 1921 av ett litteraturspråk grundat på uzbekiska dialekter.
  • Çağatayca Çağatay Türkçesi olarak da bilinir, Türkçenin bir lehçesidir. Orta Asya Türk yazı dilinin geliştirilmesindeki üçüncü evreyi oluşturur.
  • 察合台語，也作察哈台語、查加泰语（جغتای - Jaĝatāy; 維吾爾語: چاغاتاي Chaghatay; 烏茲別克語: ﭼﯩﻐﻪتاي Chig'atoy），是中亞地區一種已經消亡的語言。察合台語採用波斯文字。追尋其源流，實是早在10至12世紀可汗王朝時代，喀什、和田以至中亞烏茲別克一帶已經開始使用阿拉伯字母拼寫突厥語了。是伊斯蘭化後的突厥語民族共用的文字。 察合台語是一種突厥語，屬突厥語東部方言，普遍通行於中亞前蒙古帝國的察合台汗國領土，曾經與欽察語一樣是中亞商旅之間的通用語言。隨著地區勢力的分化，後來發展成各種方言。當中，維吾爾語及烏茲別克語都脫胎自察合台語。後來當俄羅斯控制了中亞地區之後，由於大量俄語人口遷入，使察合台語人口愈來愈少，並在前蘇聯時間消亡。 察合台文一般指15世紀─20世紀初中亞等地突厥語諸民族使用的書面語，古察合台文指15世紀─16世紀維吾爾、烏茲別克等族文人使用的突厥伊斯蘭文學語言。最著名的是納瓦伊，他是使用察合台語的大詩人。各國學者對其使用時期與範圍尚無一致看法。中國維吾爾、哈薩克、柯爾克孜、烏茲別克、塔塔爾等族到20世紀初仍用為書面語。察合台文以阿拉伯字母為基礎，有輔助符號。
dbpprop:asinProperty
  • 389586563X
  • de
dbpprop:extinct
  • 1990s
dbpprop:fam
dbpprop:familycolor
  • Altaic
dbpprop:hasPhotoCollection
dbpprop:iso
  • chg
dbpprop:name
  • Chagatai
dbpprop:reference
dbpprop:region
dbpprop:wikiPageUsesTemplate
dbpprop:wordnet_type
rdf:type
rdfs:comment
  • The Chagatai language is an extinct Turkic language which was once widely spoken in Central Asia, and remained the shared literary language there until the early twentieth century. It was also spoken by the Mughal rulers in India.
  • Die tschagataische Sprache oder kurz Tschagataisch (Eigenbezeichnung ‏جغتای‎ Tschaghatāy oder ‏ترکی‎ Turkī) war eine osttürkische Literatursprache, die ca. vom Beginn des 15. Jahrhunderts bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts im islamischen Zentralasien und darüber hinaus auch in weiteren Teilen Eurasiens verbreitet war. Im engeren Sinne wird unter Tschagataisch das klassische Tschagataisch verstanden, das zwischen der Mitte des 15. Jahrhunderts und ca.
  • Tšagatain kieli on Keski-Aasiassa 1400–1500-luvuilla käytetty turkkilainen kirjakieli. Sitä kutsutaan myös keskiaasianturkiksi, Keski-Aasian keskiaikaiseksi turkkilaiseksi kirjakieleksi sekä muinaisuzbekiksi. Kielen nimitys juontuu Tšingis-kaanin pojan Tšagatain jälkeläisten Keski-Aasiassa hallitsemasta kaanikunnasta, jonka Timur Lenk anasti itselleen vuonna 1370.
  • Le tchaghataï ou djaghataï est une langue turque ancienne, nommée d'après le prince Djaghataï, deuxième fils de Gengis Khan et de son épouse principale Börte et parlée au Moyen Âge dans le khanat de Djaghataï, englobant l'Asie centrale, où régnèrent les descendants de ce prince. Le tchaghataï, proche de l'ouzbek et de l'ouïgour actuels, à l'origine langue administrative, servit de langue littéraire au XV siècle et au XVI siècle.
  • チャガタイ語は中央アジアのテュルク系言語を基礎とし、それにペルシア語やアラビア語の語彙語法を加えた言語。現在は死語である。
  • De Chagatai taal is een uitgestorven Turkse taal die eens veel gesproken werd in Centraal-Azië en daar de gemeenschappelijke literaire taal bleef tot het begin van de twintigste eeuw. De taal werd ook door de leiders van het Mogoelrijk gesproken.
  • Limba ciagatai sau vechea uzbecă a fost o limbă turcică (subgrupul karluk) formată în sec. XIII-XIV în baza dialectelor turcice vorbite în Valea Ferganei. A servit (alături de farsi, de care a fost puternic influenţată) ca lingua franca în Asia Centrală în perioda evului mediu tîrziu şi în perioada modernă. La începutul sec. XX în baza limbei ciagatai (purificate de "iranisme" şi adaptată la limba populară) s-a format limba uzbecă (numită şi "noua uzbecă").
  • Чагата́йский язы́к, или чагата́йский тюрки́ — средневековый среднеазиатско-тюркский письменно-литературный язык, достигший наибольшего оформления и единообразия как язык классический в тимуридских уделах Мавераннахра во 2-й пол. XV—XVI вв.
  • Tjagataiska (Chig'atoy tili på uzbekiska; Çağatay tili eller Çağatayca på turkiska; جغتای på persiska) var ett östturkiskt litteraturspråk som användes från början av 1400-talet till början av 1900-talet i stora delar av det turkspråkiga Centralasien. Det skrevs med det arabiska alfabetet. Av de moderna turkspråken är uzbekiska och modern uiguriska närmast besläktade med tjagataiskan.
  • Çağatayca Çağatay Türkçesi olarak da bilinir, Türkçenin bir lehçesidir. Orta Asya Türk yazı dilinin geliştirilmesindeki üçüncü evreyi oluşturur.
rdfs:label
  • Chagatai language
  • Tschagataische Sprache
  • Tšagatain kieli
  • Tchaghataï (langue)
  • チャガタイ語
  • Chagatai (taal)
  • Limba ciagatai
  • Чагатайский язык
  • Tjagataiska
  • Çağatayca
  • 察合台語
owl:sameAs
skos:subject
foaf:name
  • Chagatai
foaf:page
is dbpprop:commonLanguages of
is dbpprop:disambiguates of
is dbpprop:redirect of
is owl:sameAs of